Η παγκόσμια γεωργική γη συγκεντρώνεται σε όλο και λιγότερα χέρια

Μια έντονα άνιση εικόνα για το πώς κατανέμεται η γεωργική γη παγκοσμίως αποτυπώνει η νέα έκθεση των FAO, ILC και CIRAD, αναδεικνύοντας το χάσμα ανάμεσα σε μικρούς παραγωγούς και μεγάλες εκμεταλλεύσεις.

Σε παγκόσμιο επίπεδο καταγράφονται περίπου 582 εκατομμύρια γεωργικές εκμεταλλεύσεις, που καλλιεργούν συνολικά 29 δισεκατομμύρια στρέμματα. Αν και το μέσο μέγεθος διαμορφώνεται στα 50 στρέμματα, ο αριθμός αυτός δεν αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα, καθώς πίσω του κρύβεται μια έντονη συγκέντρωση γης.

Οι μικρές εκμεταλλεύσεις κάτω των 20 στρεμμάτων αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα, περίπου το 85% του συνόλου, ωστόσο καλλιεργούν μόλις το 9% της γεωργικής γης. Στον αντίποδα, ένα ελάχιστο ποσοστό μεγάλων εκμεταλλεύσεων –μόλις 0,1%– διαχειρίζεται πάνω από το μισό των εκτάσεων.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα της ιδιοκτησίας: το 10% των μεγαλύτερων κατόχων ελέγχει κατά μέσο όρο το 56% της γης στις χώρες που εξετάζονται, ενώ σε παγκόσμια κλίμακα το ποσοστό αυτό φτάνει σχεδόν το 90%. Αντίθετα, το μικρότερο 40% των παραγωγών περιορίζεται σε ένα ελάχιστο μερίδιο.

Η εικόνα διαφοροποιείται σημαντικά ανά περιοχή. Σε Ασία και Αφρική κυριαρχούν μικρές εκμεταλλεύσεις, συχνά οικογενειακού χαρακτήρα, ενώ σε Ευρώπη, Αμερική και κυρίως στην Ωκεανία επικρατεί η μεγάλης κλίμακας γεωργία, με πολύ μεγαλύτερα αγροτεμάχια.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και το καθεστώς ιδιοκτησίας. Σε πολλές χώρες, κυρίως στην Αφρική, οι μικροκαλλιεργητές δεν διαθέτουν επίσημους τίτλους γης, γεγονός που τους στερεί πρόσβαση σε χρηματοδότηση και προγράμματα στήριξης, εντείνοντας τις ανισότητες.

Παράλληλα, η συγκέντρωση της γης ενισχύεται από δύο βασικές τάσεις: τις μεγάλες επενδυτικές εξαγορές γεωργικών εκτάσεων και τη διείσδυση χρηματοοικονομικών οργανισμών, που αποκτούν έμμεσο έλεγχο μέσω εταιρικών σχημάτων.

Το ζήτημα δεν είναι μόνο στατιστικό, αλλά βαθιά αναπτυξιακό. Όπως επισημαίνει η έκθεση, η ισόρροπη κατανομή της γης συνδέεται άμεσα με την οικονομική ανάπτυξη και την επισιτιστική ασφάλεια, ενώ η υπερσυγκέντρωση δυσκολεύει την πρόσβαση των μικρών παραγωγών σε πόρους και ευκαιρίες.

Σε ένα περιβάλλον όπου η ζήτηση για γη αυξάνεται, η πρόσβαση σε αυτήν εξελίσσεται σε κρίσιμο παράγοντα για το μέλλον της γεωργίας και των ανθρώπων που τη στηρίζουν.