Δημήτρης Τσιτσιγιάννης, Καθηγητής Φυτοπαθολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών
Η ελιά δεν είναι απλώς ένα καλλιεργούμενο δέντρο, είναι σύμβολο της Μεσογείου, στοιχείο της ταυτότητάς μας, πυλώνας της αγροτικής οικονομίας και αναπόσπαστο μέρος της ελληνικής διατροφής και παράδοσης. Όμως σήμερα, αυτό το διαχρονικό δέντρο της ανθεκτικότητας και αντοχής βρίσκεται μπροστά σε μια νέα και ιδιαίτερα απαιτητική πρόκληση: την κλιματική κρίση.
Οι επιπτώσεις είναι πλέον ορατές στο ελληνικό τοπίο. Η άνοδος της θερμοκρασίας, η παρατεταμένη ξηρασία, η μείωση των διαθέσιμων υδατικών πόρων και τα ολοένα συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα αλλάζουν τις συνθήκες μέσα στις οποίες αναπτύσσεται το ελαιόδεντρο. Καύσωνες, ανομβρία, αλλά και απότομες, έντονες βροχοπτώσεις ή πλημμύρες επηρεάζουν την ανθοφορία, την καρπόδεση και την ωρίμανση του καρπού, με άμεσες συνέπειες τόσο στην ποσότητα όσο και στην ποιότητα της παραγωγής.
Η κλιματική πίεση δεν μεταφράζεται μόνο σε μικρότερες αποδόσεις. Επηρεάζει και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που κάνουν το ελαιόλαδο τόσο πολύτιμο. Η όψιμη ωρίμανση μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της οξύτητας και σε μείωση σημαντικών αντιοξειδωτικών και φαινολικών συστατικών, δηλαδή στοιχείων που συνδέονται με τη διατροφική αξία, τη σταθερότητα και την υψηλή ποιότητα του προϊόντος. Με άλλα λόγια, δεν απειλείται μόνο η παραγωγή, αλλά και η ίδια η ταυτότητα του ελαιολάδου.
Την ίδια στιγμή, τα εξασθενημένα από το θερμικό και υδατικό στρες ελαιόδεντρα γίνονται πιο ευάλωτα σε ασθένειες και εχθρούς. Μύκητες, βακτήρια και έντομα βρίσκουν συχνά ευνοϊκότερες συνθήκες ανάπτυξης, ενώ η μεταβολή του κλίματος μπορεί να ευνοήσει και την εμφάνιση νέων φυτοπαθογόνων οργανισμών ή αναδυόμενων ασθενειών. Για τους παραγωγούς, αυτό σημαίνει μεγαλύτερη αβεβαιότητα, υψηλότερο κόστος διαχείρισης και αυξημένο ρίσκο.
Κι όμως, μέσα σε αυτή τη δύσκολη συγκυρία, αναδύεται και μια σημαντική ευκαιρία: η μετάβαση σε μια πιο έξυπνη, ανθεκτική και βιώσιμη ελαιοκαλλιέργεια. Η τεχνολογία μπορεί να γίνει πολύτιμος σύμμαχος. Αισθητήρες για την παρακολούθηση της υγρασίας του εδάφους και του μικροκλίματος, σύγχρονα συστήματα άρδευσης ακριβείας, drones, εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης και προγνωστικά μοντέλα για ασθένειες και εχθρούς δίνουν πλέον τη δυνατότητα πιο έγκαιρων και στοχευμένων παρεμβάσεων.
Η ελαιοκομία δεν έχει την πολυτέλεια να μείνει στάσιμη. Αντίθετα, καλείται να προσαρμοστεί γρήγορα και στρατηγικά. Η κλιματική κρίση είναι αναμφίβολα μια σοβαρή απειλή, μπορεί όμως να λειτουργήσει και ως αφορμή για ανανέωση. Και ίσως αυτό να είναι το μεγάλο στοίχημα της επόμενης ημέρας: να διασφαλίσουμε ότι η ελιά, αυτό το εμβληματικό δέντρο-σύμβολο της ανθεκτικότητας, θα συνεχίσει να δίνει καρπό και προοπτική και στις επόμενες γενιές.
Η δράση υλοποιείται στο πλαίσιο του έργου Ευδόκιμο Αγρο-οικολογικό Ζωντανό εργαστήριο (THALLA), που έλαβε χρηματοδότηση στο πλαίσιο του Horizon Europe Project ECO-READY (No 101084201) με συντονιστή το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (Εργαστήριο Οργανωσιακής Καινοτομίας και Συστημάτων Διοίκησης/ORIMAS Lab) σε συνεργασία με την Ένωση Εργαζόμενων Καταναλωτών Ελλάδας (ΕΕΚΕ), την Ελληνική Εταιρεία Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (ΕΕΤΑΑ) και την Ένωση Αγροτών FARMERS UNION. Οι απόψεις και τα συμπεράσματα που εκφράζονται είναι αποκλειστικά των συγγραφέων και δεν υποδηλώνει αποδοχή των γνωμών των συγγραφέων από τον φορέα χρηματοδότησης, την Ευρωπαϊκή Ένωση, ή την σύμπραξη του ECO-READY και του THALLA.
Ακολουθήστε το Agrocapital.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις