Νέα εποχή για την Ευρωπαϊκή Γεωργία: Το Κοινοβούλιο ανάβει το πράσινο φως στις Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές

Σε μια κομβική κίνηση για το μέλλον της ευρωπαϊκής γεωργίας, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τους τροποποιημένους κανόνες για τις Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (ΝΓΤ). Η απόφαση αυτή, η οποία βασίζεται στην καταρχήν συμφωνία του Δεκεμβρίου του 2025 μεταξύ Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, σηματοδοτεί μια ριζική αλλαγή προσέγγισης: η ΕΕ θα ρυθμίζει πλέον τα φυτά με βάση τα τελικά γενετικά χαρακτηριστικά τους και όχι με βάση τη μέθοδο δημιουργίας τους. Στόχος είναι η πρόσβαση σε ποικιλίες ανθεκτικές στο κλίμα και τα παράσιτα, που προσφέρουν μεγαλύτερες σοδειές με λιγότερα φυτοφάρμακα.

Με βάση το νέο πλαίσιο, τα φυτά ΝΓΤ χωρίζονται σε δύο σαφείς κατηγορίες, οι οποίες καθορίζουν και τις αντίστοιχες νομικές υποχρεώσεις:

• Κατηγορία ΝΓΤ-1: Περιλαμβάνει φυτά με λίγες και μικρής έκτασης τροποποιήσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να έχουν προκύψει και με συμβατικές μεθόδους. Αυτά θα αντιμετωπίζονται ως συμβατικά φυτά, με την εξαίρεση (μετά από απαίτηση του Κοινοβουλίου) όσων έχουν τροποποιηθεί για να είναι ανθεκτικά σε ζιζανιοκτόνα ή να παράγουν εντομοκτόνα.

• Κατηγορία ΝΓΤ-2: Αφορά φυτά με πιο εκτεταμένες ή σύνθετες γενετικές τροποποιήσεις. Αυτά θα υπόκεινται στους αυστηρούς κανόνες που ισχύουν για τους Γενετικά Τροποποιημένους Οργανισμούς (ΓΤΟ), περνώντας από αξιολόγηση κινδύνου και ειδική άδεια πριν διατεθούν στην αγορά.

Οι κανόνες αυτοί αφορούν τόσο τα ευρωπαϊκά όσο και τα εισαγόμενα προϊόντα, την ώρα που στην παγκόσμια αγορά κυκλοφορούν ήδη προϊόντα όπως σιτάρι χαμηλής γλουτένης, πατάτες ανθεκτικές σε παθογόνα και καλάμπόκι ανθεκτικό στην ξηρασία. Για τα φυτά ΝΓΤ-2, η πλήρης ιχνηλασιμότητα και η επισήμανση θα είναι υποχρεωτικές, ενώ τα κράτη μέλη διατηρούν το δικαίωμα να απαγορεύσουν την καλλιέργειά τους στο έδαφός τους. Αντίστοιχα, οι ποικιλίες ΝΓΤ-1 θα καταγράφονται σε δημόσια βάση δεδομένων της ΕΕ και οι σπόροι τους θα φέρουν ειδική σήμανση για την ενημέρωση των αγροτών.

Στον αντίποδα, η βιολογική παραγωγή παραμένει αυστηρά προστατευμένη, καθώς δεν θα επιτρέπεται σε αυτήν καμία χρήση νέων γονιδιωματικών τεχνικών. Ωστόσο, για πρακτικούς λόγους, η τεχνικά αναπόφευκτη παρουσία φυτών ΝΓΤ-1 δεν θα θεωρείται παράβαση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δεσμευτεί να αξιολογήσει αν οι ρυθμίσεις αυτές επιφέρουν οικονομικά ή διοικητικά βάρη στους βιοκαλλιεργητές και τους καταναλωτές.

Στο κρίσιμο ζήτημα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, οι ΝΓΤ θα μπορούν να κατοχυρώνονται, αλλά εξαιρούνται τα χαρακτηριστικά που προκύπτουν φυσικά ή με βιολογικά μέσα. Το Κοινοβούλιο έθεσε ασφαλιστικές δικλείδες ώστε να αποφευχθεί η μονοπώληση της αγοράς, να διασφαλιστούν προσιτές τιμές και να προστατευθεί το δικαίωμα των αγροτών να αποθηκεύουν και να ξαναχρησιμοποιούν τους σπόρους τους.

Η εισηγήτρια Jessica Polfjärd (ΕΛΚ, Σουηδία) έκανε λόγο για μια «ιστορική νίκη», τονίζοντας ότι η Ευρώπη επιλέγει την καινοτομία και την επισιτιστική ασφάλεια, προσφέροντας στους αγρότες τα σύγχρονα εργαλεία που ζητούσαν για χρόνια. Ο νέος κανονισμός αναμένεται να τεθεί σε ισχύ 20 ημέρες μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ, ενώ η πλήρης εφαρμογή του θα ξεκινήσει δύο χρόνια αργότερα.