Με επιφυλάξεις υποδέχθηκαν αγρότες και βιομηχανία το νέο σχέδιο δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα λιπάσματα, το οποίο προβλέπει βραχυπρόθεσμα μέτρα ανακούφισης και μακροπρόθεσμες διαρθρωτικές παρεμβάσεις.
Η παρέμβαση της Κομισιόν έρχεται σε μια περίοδο έντονων πιέσεων στην αγορά, καθώς οι τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων έχουν αυξηθεί κατά 71% σε σχέση με τον μέσο όρο του 2024.
Η νέα αναταραχή αποδίδεται στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, μετά το ξέσπασμα του πολέμου στο Ιράν, γεγονός που διατάραξε έναν κρίσιμο εμπορικό διάδρομο για την παγκόσμια διακίνηση αμμωνίας και ουρίας.
Η άνοδος των τιμών επιδείνωσε ήδη υφιστάμενες αδυναμίες της ευρωπαϊκής αγοράς. Η εγχώρια παραγωγική ικανότητα αμμωνίας στην ΕΕ έχει μειωθεί κατά περίπου 10% σε σχέση με τα επίπεδα πριν από το 2022, ως αποτέλεσμα του κενού που δημιουργήθηκε μετά την ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Ο Επίτροπος Γεωργίας της ΕΕ, Κρίστοφ Χάνσεν, χαρακτήρισε τα λιπάσματα «ραχοκοκαλιά» της παραγωγής τροφίμων, σημειώνοντας ότι σήμερα κοστίζουν περίπου 70% περισσότερο από ό,τι το 2024. Υπενθύμισε επίσης ότι ήδη το 2024 οι τιμές είχαν αυξηθεί κατά 60% σε σχέση με το 2021, ενώ η ΕΕ εισάγει περίπου το 40% έως 45% των λιπασμάτων της.
Το σχέδιο της Επιτροπής προβλέπει, σε πρώτη φάση, τουλάχιστον διπλασιασμό του αγροτικού αποθεματικού της ΕΕ, το οποίο σήμερα υπερβαίνει τα 200 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, τα κράτη-μέλη θα μπορούν να αξιοποιήσουν νέα σχήματα ρευστότητας, ευελιξία στις προκαταβολές και ισχυρότερα κίνητρα για πιο αποδοτική χρήση θρεπτικών στοιχείων, στο πλαίσιο των στρατηγικών σχεδίων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.
Στο σκέλος της προσφοράς, η Κομισιόν προωθεί προσωρινές αδασμολόγητες δασμολογικές ποσοστώσεις για βασικά αζωτούχα λιπάσματα, μέτρο που είχε προταθεί αρχικά τον Φεβρουάριο. Παράλληλα, θα διευκολύνει τη χρήση χωνεμάτων, δηλαδή των οργανικών υπολειμμάτων από την παραγωγή βιοαερίου, ως εναλλακτικής εισροής.
Σε πιο μακροπρόθεσμο επίπεδο, το σχέδιο προβλέπει ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής, προώθηση οργανικών και βιολογικής βάσης εναλλακτικών, αξιοποίηση κονδυλίων συνοχής για υποδομές βιοαερίου και βιομεθανίου, καθώς και ανάκτηση αζώτου και φωσφόρου από ιλύ λυμάτων.
Προβλέπεται επίσης η δημιουργία νέας ευρωπαϊκής εταιρικής σχέσης για την αλυσίδα αξίας των λιπασμάτων, με τη συμμετοχή παραγωγών, αγροτών και κρατών-μελών. Ο πρώτος πολιτικός διάλογος αναμένεται να πραγματοποιηθεί πριν από το τέλος του τρίτου τριμήνου.
Παρά τις εξαγγελίες, οι αντιδράσεις ήταν άμεσες. Η γενική γραμματέας της Copa-Cogeca, Έλλη Τσιφόρου, προειδοποίησε ότι το χρονικό περιθώριο για αποτελεσματική παρέμβαση στενεύει. Όπως ανέφερε, εάν η κρίση στη Μέση Ανατολή ξεπεράσει το όριο των τριών μηνών, η στήριξη προς τους Ευρωπαίους αγρότες θα καταστεί κρίσιμη.
Από την πλευρά της, η Tiffanie Stephani, αντιπρόεδρος ευρωπαϊκών κυβερνητικών σχέσεων της Yara International και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Fertilizers Europe, ανέφερε ότι η κατεύθυνση του σχεδίου είναι σωστή, ειδικά ως προς την αποδοτικότητα των θρεπτικών στοιχείων, τα λιπάσματα χαμηλών εκπομπών άνθρακα και την ανακύκλωση θρεπτικών ουσιών. Ωστόσο, σημείωσε ότι η Επιτροπή καλείται να ισορροπήσει τις διαρθρωτικές αλλαγές με τις αυξανόμενες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι αγρότες.
Το πιο ευαίσθητο πολιτικά ζήτημα αφορά τις υποχρεώσεις του κλάδου στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας εκπομπών και του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα. Η Κομισιόν έχει ήδη εγκρίνει ειδική μεταχείριση για τα λιπάσματα στον CBAM, με προσαύξηση 1% αντί για 10% έως 30% που ισχύει για άλλους τομείς έως το 2028, ωστόσο απέρριψε τα αιτήματα για πλήρη αναστολή.
Ο γενικός διευθυντής της Fertilizers Europe, Antoine Hoxha, ανέφερε ότι ο κλάδος έχει πετύχει μειώσεις εκπομπών μέσω του ETS, αλλά τα επόμενα βήματα απανθρακοποίησης περιορίζονται από το κόστος. Όπως είπε, η τεχνική δυνατότητα υπάρχει, όμως οι αγρότες δεν έχουν πρακτικά περιθώριο να απορροφήσουν υψηλότερο κόστος.
Η Πολωνία έχει αναδειχθεί σε έναν από τους πιο έντονους επικριτές του πλαισίου τιμολόγησης άνθρακα. Ο Pawel Rozycki, αναπληρωτής διευθυντής του πολωνικού τμήματος προστασίας αέρα και κλιματικών διαπραγματεύσεων, ζήτησε να καθυστερήσει η προγραμματισμένη κατάργηση των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών, έως ότου υπάρξουν στοιχεία ότι ο CBAM λειτουργεί όπως προβλέπεται.
Στο ίδιο πνεύμα, ο Πολωνός ευρωβουλευτής του ΕΛΚ Adam Jarubas υποστήριξε ότι πρέπει να μειωθεί η τιμή όλων των λιπασμάτων, όχι μόνο των εισαγόμενων, καθώς οι Ευρωπαίοι αγρότες χρειάζονται προσιτή και αξιόπιστη πρόσβαση σε θρεπτικές εισροές, είτε αυτές παράγονται στην Ευρώπη είτε εισάγονται.
Η Επιτροπή έχει θέσει σειρά άμεσων νομοθετικών οροσήμων. Πρόταση αναθεώρησης του ETS αναμένεται έως τον Ιούλιο του 2026, ενώ για το τέταρτο τρίμηνο προβλέπεται αξιολόγηση επιπτώσεων του CBAM στις τιμές των λιπασμάτων και των τροφίμων.
Το κατά πόσο το χρονοδιάγραμμα αυτό ανταποκρίνεται στην πίεση που αισθάνονται οι αγροτικές κοινότητες της Ευρώπης θα καθορίσει την πολιτική πορεία του φακέλου το επόμενο διάστημα.
Ο Επίτροπος Χάνσεν επιχείρησε να δώσει ευρύτερη διάσταση στο ζήτημα, τονίζοντας ότι δεν πρόκειται μόνο για αγροτικό θέμα, αλλά και για ζήτημα οικονομίας και ανταγωνιστικότητας. Όπως προειδοποίησε, εάν η κατάσταση παραμείνει τόσο δύσκολη, μπορεί να εξελιχθεί και σε κοινωνικό ζήτημα, λόγω υψηλότερων τιμών στα τρόφιμα.
Ακολουθήστε το Agrocapital.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις