Η απάντηση στις ολοένα συχνότερες κρίσεις που πλήττουν τις παγκόσμιες αγορές τροφίμων δεν είναι ο περιορισμός του εμπορίου, αλλά η ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας και η διεύρυνση των εμπορικών σχέσεων, επισημαίνει ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών.
Στην έκθεση «Η κατάσταση των αγορών γεωργικών προϊόντων 2026», ο FAO εξετάζει την ικανότητα του παγκόσμιου αγροδιατροφικού συστήματος να απορροφά διαταραχές που προκαλούνται από ακραία καιρικά φαινόμενα, φυσικές καταστροφές, πολέμους, οικονομικές κρίσεις, ασθένειες και τεχνολογικά συμβάντα.
Σύμφωνα με τον γενικό διευθυντή του FAO, Qu Dongyu, όλες οι χώρες μπορούν να ωφεληθούν από ισχυρότερη διεθνή συνεργασία, καλύτερα συνδεδεμένα εμπορικά δίκτυα και μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στο πολυμερές εμπορικό σύστημα. Αντίθετα, ο κατακερματισμός και η αβεβαιότητα επιβαρύνουν κυρίως τις φτωχότερες οικονομίες.
Από το 2000, οι αγορές τροφίμων και αγροτικών προϊόντων έχουν δοκιμαστεί από διαδοχικές κρίσεις που επηρέασαν την παραγωγή, τις εμπορικές ροές και τις τιμές. Την ίδια περίοδο, όμως, η αξία του παγκόσμιου εμπορίου σχεδόν πενταπλασιάστηκε και πλησίασε τα 2 τρισ. δολάρια, καθιστώντας τις διεθνείς αγορές βασικό πυλώνα της επισιτιστικής ασφάλειας.
Η έκθεση διαπιστώνει ότι το παγκόσμιο σύστημα επέδειξε σημαντική ανθεκτικότητα, καθώς οι εμπορικές ροές προσαρμόστηκαν σχετικά γρήγορα μετά τις διαταραχές. Οι περισσότερες χώρες συναλλάσσονται πλέον με μεγαλύτερο αριθμό εταίρων, γεγονός που δημιουργεί εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού όταν μία περιοχή αντιμετωπίζει προβλήματα.
Η ευάλωτη πλευρά του εμπορίου σιτηρών
Παρά τη μεγαλύτερη διασύνδεση, το διεθνές εμπόριο σιτηρών παραμένει ιδιαίτερα συγκεντρωμένο. Ένας περιορισμένος αριθμός χωρών ελέγχει μεγάλο μέρος των παγκόσμιων εξαγωγών σιταριού, καλαμποκιού και ρυζιού.
Ένα σοβαρό πρόβλημα σε μία μεγάλη εξαγωγική χώρα μπορεί, επομένως, να μεταδοθεί γρήγορα σε ολόκληρο το εμπορικό δίκτυο, περιορίζοντας τις διαθέσιμες ποσότητες και αυξάνοντας τις τιμές πολύ πέρα από την περιοχή όπου εκδηλώθηκε η αρχική κρίση.
Οι χώρες που εξαρτώνται από λίγους προμηθευτές αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο. Αντίθετα, όσες διαθέτουν διαφοροποιημένες εισαγωγές και ισχυρές συνδέσεις με διεθνείς εμπορικούς κόμβους μπορούν να απορροφήσουν αποτελεσματικότερα τις διαταραχές.
Η άνοδος των διεθνών τιμών των σιτηρών μεταφέρεται συχνά στις εγχώριες αγορές, πλήττοντας ιδιαίτερα τις αναπτυσσόμενες χώρες που εξαρτώνται από εισαγωγές τροφίμων. Για τα φτωχότερα νοικοκυριά, οι ανατιμήσεις περιορίζουν την αγοραστική δύναμη και οδηγούν σε μικρότερη κατανάλωση, αλλά και σε υποβάθμιση της ποιότητας και της ποικιλίας της διατροφής.
Πώς οι εθνικοί περιορισμοί επιδεινώνουν τις κρίσεις
Κεντρικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι οι μονομερείς πολιτικές προστασίας των εθνικών αγορών μπορούν να εντείνουν τις διεθνείς αναταράξεις.
Κατά την επισιτιστική κρίση του 2007-2008, οι περιορισμοί και οι αλλαγές στις εμπορικές πολιτικές εκτιμάται ότι ευθύνονταν για το 45% της αύξησης της παγκόσμιας τιμής του ρυζιού και για το 30% της ανόδου της τιμής του σιταριού.
Όταν μεγάλες εξαγωγικές χώρες περιορίζουν τις αποστολές τους για να προστατεύσουν την εγχώρια αγορά, οι διαθέσιμες ποσότητες στο διεθνές εμπόριο μειώνονται και οι πιέσεις μεταφέρονται στις εισαγωγικές χώρες.
Μικρά αποθέματα και στοχευμένη στήριξη
Σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση των κρίσεων μπορούν να διαδραματίσουν και τα αποθέματα τροφίμων. Ο FAO σημειώνει, ωστόσο, ότι τα μεγάλα κρατικά αποθέματα έχουν υψηλό κόστος, μπορεί να στρεβλώσουν τις εγχώριες τιμές και ιστορικά δεν έχουν πετύχει διατηρήσιμη σταθεροποίηση των διεθνών αγορών.
Αποτελεσματικότερη λύση θεωρούνται τα μικρότερα αποθέματα έκτακτης ανάγκης, σε συνδυασμό με στοχευμένα μέτρα κοινωνικής προστασίας, όπως οι οικονομικές ενισχύσεις και η παροχή τροφίμων στις ευάλωτες ομάδες.
Το βασικό μήνυμα της έκθεσης είναι ότι η ανθεκτικότητα των αγορών δεν ενισχύεται με την απομόνωση. Απαιτεί ανοιχτό εμπόριο, περισσότερους εμπορικούς εταίρους, αξιόπιστους διεθνείς κανόνες και συντονισμένες πολιτικές που προστατεύουν τις πλέον ευάλωτες χώρες και κοινωνικές ομάδες.
Ακολουθήστε το Agrocapital.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις