Του Γ. Μπακόλα
Αγρότη – Agrocapital.gr
Η συζήτηση για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική αρχίζει να περνά από τους γενικούς προϋπολογισμούς στους κανόνες που θα καθορίσουν ποιος θα πληρώνεται, με ποιες προϋποθέσεις και με πόσο διοικητικό βάρος.
Το νέο έγγραφο της Επιτροπής Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου περιλαμβάνει 215 τροπολογίες, από την 3049 έως την 3263, επί της πρότασης κανονισμού για την εφαρμογή της ευρωπαϊκής στήριξης στην ΚΑΠ την περίοδο 2028–2034. Πρόκειται για προτάσεις ευρωβουλευτών και πολιτικών ομάδων, όχι για αποφάσεις που έχουν ήδη εγκριθεί. Η σημασία τους, ωστόσο, βρίσκεται στο γεγονός ότι χαρτογραφούν τις βασικές πολιτικές πιέσεις που ασκούνται πριν από τη διαμόρφωση των συμβιβαστικών κειμένων.
Η πρώτη μεγάλη σύγκρουση αφορά το LEADER. Αρκετές τροπολογίες ζητούν να προστατευθεί η χρηματοδότησή του από την ενσωμάτωση της αγροτικής ανάπτυξης στα ευρύτερα εθνικά σχέδια. Κατατίθενται προτάσεις ώστε οι πόροι του να μην είναι χαμηλότεροι από την περίοδο 2021–2027, να παραμείνουν δεσμευμένοι και να μην μπορούν να μεταφερθούν σε άλλες παρεμβάσεις.
Άλλες τροπολογίες επαναφέρουν το αίτημα για ελάχιστη κατανομή 5% των πόρων της αγροτικής ανάπτυξης στο LEADER. Ζητούν επίσης να διατηρήσουν οι Ομάδες Τοπικής Δράσης ουσιαστική εξουσία στην επιλογή των έργων, χωρίς οι εθνικές διαχειριστικές αρχές να περιορίζουν υπερβολικά το περιεχόμενο των τοπικών στρατηγικών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η πρόταση για υποχρεωτική χρήση απλουστευμένων επιλογών κόστους στις λειτουργικές δαπάνες των τοπικών ομάδων. Για έργα έως 20.000 ευρώ προτείνονται κατ’ αποκοπή ποσά, ενώ για την ίδρυση μη γεωργικών επιχειρήσεων στην ύπαιθρο προβλέπεται δυνατότητα ενίσχυσης έως 100.000 ευρώ. Εάν αυτές οι διατάξεις διατηρηθούν, θα μπορούσαν να περιορίσουν σημαντικά τη γραφειοκρατία για μικρές επενδύσεις, συνεταιρισμούς και τοπικές επιχειρήσεις.
Η δεύτερη γραμμή αντιπαράθεσης αφορά τη γνώση, την καινοτομία και τις γεωργικές συμβουλές. Οι τροπολογίες επιχειρούν να φέρουν το AKIS, τα γεωργικά συστήματα γνώσης και καινοτομίας, πιο κοντά στις πραγματικές ανάγκες της εκμετάλλευσης. Προτείνεται ακόμη και η υποχρεωτική συμμετοχή αγρότη στις επιχειρησιακές ομάδες EIP-AGRI, ώστε τα ερευνητικά έργα να μην περιορίζονται στα πανεπιστήμια και στους τεχνικούς φορείς.
Ο ευρωβουλευτής Σάκης Αρναούτογλου προτείνει να ενταχθεί ρητά η ψηφιακή μετάβαση στις δράσεις κατάρτισης και συμβουλευτικής, καθώς και να ενισχυθεί η συνεργασία αγροτών, πανεπιστημίων, ερευνητικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων για την εφαρμογή καινοτόμων λύσεων στον πρωτογενή τομέα.
Παράλληλα, καταγράφεται έντονη διαφωνία γύρω από το ποιος θα παρέχει τις συμβουλές. Ορισμένες τροπολογίες ζητούν υπηρεσίες ανεξάρτητες, δημόσια χρηματοδοτούμενες και εύκολα προσβάσιμες, χωρίς οικονομικές σχέσεις με επιχειρήσεις που έχουν εμπορικό συμφέρον. Άλλες υποστηρίζουν ότι οι αντιπροσωπευτικές αγροτικές οργανώσεις δεν πρέπει αυτομάτως να θεωρούνται ότι βρίσκονται σε σύγκρουση συμφερόντων.
Στο περιεχόμενο των συμβουλών προστίθενται η διαχείριση κινδύνου, η γεωργία ακριβείας, η πρόσβαση στη χρηματοδότηση, η διαφοροποίηση της παραγωγής, η διαδοχή των εκμεταλλεύσεων και η στήριξη νέων και γυναικών αγροτών. Η κατεύθυνση αυτή μετακινεί τη γεωργική συμβουλευτική από τη συμπλήρωση φακέλων προς τον οικονομικό και παραγωγικό σχεδιασμό της εκμετάλλευσης.
Ξεχωριστή ελληνική διάσταση έχει η τροπολογία του Εμμανουήλ Κεφαλογιάννη για τα μικρά νησιά του Αιγαίου. Προτείνει ειδική στήριξη για την παραγωγή, μεταποίηση, αποθήκευση, εμπορία και μεταφορά τοπικών αγροτικών προϊόντων, με δυνατότητα ενίσχυσης της διάθεσής τους εκτός της περιοχής παραγωγής έως το 10% της αξίας της εμπορευθείσας παραγωγής. Προβλέπει ακόμη τη συνέχιση της στήριξης κατά την περίοδο αποκατάστασης μετά από σοβαρές φυσικές καταστροφές ή ακραία καιρικά φαινόμενα.
Το τρίτο και ίσως σημαντικότερο πεδίο αφορά τις πληρωμές μετά από καταστροφές, υγειονομικές κρίσεις και ακραίες διαταραχές της αγοράς. Πολλές τροπολογίες ζητούν την επαναφορά ειδικού μηχανισμού έκτακτης ενίσχυσης για φυσικές καταστροφές, ζωονόσους, φυτοϋγειονομικές κρίσεις, πυρκαγιές, πλημμύρες και ζημιές από άγρια ζώα.
Σε αρκετές προτάσεις, το απαιτούμενο όριο απώλειας μειώνεται από το 30% στο 20% της μέσης ετήσιας παραγωγής. Ζητείται επίσης οι πληρωμές να ενεργοποιούνται ταχύτερα και να μπορούν να υπολογίζονται σε επίπεδο εκμετάλλευσης, συγκεκριμένης καλλιέργειας, έκτασης ή ζωικού κεφαλαίου.
Παράλληλα, προτείνεται υψηλότερη ενίσχυση για παραγωγούς που εφαρμόζουν προληπτικά μέτρα, εργαλεία διαχείρισης κινδύνου ή δράσεις προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Η ενωσιακή στήριξη, πάντως, δεν θα μπορεί να οδηγεί σε υπεραντιστάθμιση όταν συνδυάζεται με εθνικές αποζημιώσεις ή ιδιωτικά ασφαλιστήρια.
Για την Ελλάδα, αυτή η συζήτηση συνδέεται άμεσα με το μελλοντικό μοντέλο λειτουργίας του ΕΛΓΑ, τη συμμετοχή των αντασφαλιστών και την ανάπτυξη συμπληρωματικών ασφαλιστικών ή παραμετρικών καλύψεων. Εάν το χαμηλότερο όριο ζημιάς και τα αυξημένα κίνητρα πρόληψης περάσουν στον τελικό κανονισμό, θα απαιτηθεί σαφής διαχωρισμός ανάμεσα στην εθνική αποζημίωση, την ευρωπαϊκή έκτακτη ενίσχυση και την ιδιωτική ασφάλιση.
Στο ίδιο έγγραφο προτείνεται ακόμη η δημιουργία χωριστού ταμείου αποζημίωσης για τις επιπτώσεις των εμπορικών συμφωνιών. Η σχετική τροπολογία παραπέμπει σε αποθεματικό 1 δισ. ευρώ και ζητεί ενισχύσεις για μικρές και μεσαίες εκμεταλλεύσεις που υφίστανται απώλεια εισοδήματος από εισαγωγές ή από χαμηλότερα περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα τρίτων χωρών.
Η τέταρτη σύγκρουση αφορά τους δορυφόρους και τα αγροτικά δεδομένα. Οι προτάσεις επαναφέρουν ένα ολοκληρωμένο σύστημα ελέγχου με δορυφορική παρακολούθηση, γεωχωρικές αιτήσεις, αναγνώριση αγροτεμαχίων και ζώων, διοικητικούς ελέγχους και δυνατότητα απομακρυσμένης επιθεώρησης μέσω των δορυφόρων Copernicus Sentinel.
Ταυτόχρονα, αρκετοί ευρωβουλευτές ζητούν ασφαλιστικές δικλίδες. Τα δεδομένα τηλεπισκόπησης δεν θα πρέπει να δημιουργούν νέες υποχρεώσεις για τους παραγωγούς, να οδηγούν αυτόματα σε κυρώσεις ή να επιτρέπουν την ταυτοποίηση μεμονωμένων εκμεταλλεύσεων όταν κοινοποιούνται σε διεθνείς οργανισμούς.
Για την Ελλάδα, όπου η μετάβαση σε ένα νέο σύστημα διαχείρισης και ελέγχου των αγροτικών ενισχύσεων βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, η διάκριση αυτή είναι καθοριστική. Η ίδια τεχνολογία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για έγκαιρες προειδοποιήσεις, εκτίμηση αποδόσεων και πρόληψη ζημιών ή να μετατραπεί σε έναν ακόμη μηχανισμό κυρώσεων χωρίς δυνατότητα ουσιαστικής διόρθωσης από τον παραγωγό.
Στις τελευταίες τροπολογίες επανέρχεται και το μνημόνιο ΕΕ–ΗΠΑ για τους ελαιούχους σπόρους. Προτείνεται ανώτατη επιλέξιμη έκταση 7,854 εκατ. εκταρίων για σόγια, ελαιοκράμβη και ηλίανθο, ενώ ο ηλίανθος ζαχαροπλαστικής θα εξαιρείται από τις σχετικές στρεμματικές παρεμβάσεις. Η διάταξη δεν εγγυάται συγκεκριμένη τιμή ή ενίσχυση, αλλά θέτει όριο στο συνολικό εύρος της ευρωπαϊκής στήριξης.
Η δέσμη τροπολογιών δεν αποτελεί ακόμη τη νέα ΚΑΠ. Αποτυπώνει, όμως, το πολιτικό έδαφος πάνω στο οποίο θα διεξαχθεί η διαπραγμάτευση. Η πραγματική μάχη δεν αφορά μόνο το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού. Αφορά το εάν οι πόροι θα παραμείνουν προστατευμένοι για την ύπαιθρο, εάν οι κρίσεις θα αποζημιώνονται έγκαιρα και εάν η ψηφιακή παρακολούθηση θα λειτουργεί ως υπηρεσία προς τον αγρότη ή κυρίως ως μηχανισμός ελέγχου.
Ακολουθήστε το Agrocapital.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις