Σκληρό σιτάρι: Αν ο σπόρος είναι η αρχή του πλούτου, γιατί ο αγρότης πληρώνει τόσο ακριβά την αρχή;

Του Γ. Παπαδόπουλου

Το αυξημένο κόστος των πιστοποιημένων σπόρων προβληματίζει τους Έλληνες αγρότες, οι οποίοι καλούνται να επενδύσουν ολοένα μεγαλύτερα ποσά πριν ακόμη ξεκινήσει η καλλιεργητική περίοδος. Παραγωγοί από την Λάρισα μεταφέρουν στο Agrocapital τιμές που φτάνουν το 1 ευρώ το κιλό για σπόρο σιτηρών και τα 9 έως 10 ευρώ για σπόρο μηδικής, επαναφέροντας τη συζήτηση για το πώς διαμορφώνεται η τελική τιμή και ποιος ελέγχει τη λειτουργία της αγοράς.

Η εικόνα, ασφαλώς, δεν είναι ενιαία. Υπάρχουν αξιόπιστες σποροπαραγωγικές επιχειρήσεις που επενδύουν ουσιαστικά στην έρευνα και ανάπτυξη (R&D), στη γενετική βελτίωση και στην ποιότητα των ποικιλιών, προσφέροντας πραγματική προστιθέμενη αξία. Αυτές οι επενδύσεις έχουν κόστος και πρέπει να αναγνωρίζονται. Διαφορετική, ωστόσο, είναι η συζήτηση για την εμπορική διαδρομή του σπόρου και το περιθώριο που ενδέχεται να δημιουργείται μεταξύ της αρχικής παραγωγής, της επεξεργασίας και της τελικής πώλησης.

Ο Γεράσιμος, παραγωγός από τη Θεσσαλία, θυμάται ότι παλαιότερα αγόραζε σπόρο μηδικής προς 3 έως 4 ευρώ το κιλό, ενώ σήμερα, όπως αναφέρει, συναντά τιμές υπερδιπλάσιες. Με ποσότητες σποράς που στην περίπτωσή του φτάνουν τα 5 έως 7 κιλά ανά στρέμμα, η δαπάνη μπορεί να αγγίξει τα 70 ευρώ, πριν υπολογιστούν τα υπόλοιπα καλλιεργητικά έξοδα. Αντίστοιχα, στα σιτηρά, με ενδεικτική ποσότητα 20 κιλών ανά στρέμμα, το κόστος του σπόρου μπορεί να φτάσει τα 20 ευρώ.

«Το κόστος ανεβαίνει, αλλά η δική μας διαπραγματευτική δύναμη παραμένει μικρή», είναι το μήνυμα που μεταφέρει ο Γεράσιμος, επισημαίνοντας το κενό που, κατά την άποψή του, άφησαν συνεταιρισμοί και αγροτικές συνδικαλιστικές οργανώσεις στην ουσιαστική υπεράσπιση των παραγωγών.

Η αντίφαση γίνεται εντονότερη στην περίπτωση της μηδικής, καθώς η τελική παραγωγή κατευθύνεται κυρίως στην αγορά ζωοτροφών, όπου οι τιμές δεν ακολουθούν απαραίτητα την πορεία του κόστους εγκατάστασης της καλλιέργειας.

Η πιστοποίηση διασφαλίζει συγκεκριμένες προδιαγραφές ποιότητας και οι κρατικοί έλεγχοι υπηρετούν τη νομιμότητα της διαδικασίας. Κανένα από τα δύο, όμως, δεν εξηγεί αυτομάτως πώς διαμορφώνεται η εμπορική τιμή του σπόρου ούτε κατά πόσο λειτουργεί αποτελεσματικά ο ανταγωνισμός.

Αυτή είναι ίσως η ουσιαστικότερη διάσταση της έρευνας. Δεν χρειάζεται να θεωρήσει κανείς μια τιμή αδικαιολόγητη για να ζητήσει να μάθει πώς προκύπτει. Σε μια αγορά από την οποία εξαρτάται η έναρξη κάθε νέας καλλιεργητικής περιόδου, η διαφάνεια δεν αποτελεί μομφή προς τις επιχειρήσεις ή τους θεσμούς, αλλά προϋπόθεση εμπιστοσύνης.

Η αξία ενός ποιοτικού σπόρου δεν αμφισβητείται. Εκείνο που μένει να αποσαφηνιστεί είναι ποιο μέρος της τιμής που πληρώνει ο αγρότης αντανακλά το κόστος και την προστιθέμενη αξία του προϊόντος και ποιο μέρος διαμορφώνεται από τις συνθήκες της αγοράς.