Όταν οι κανόνες γράφουν το μέλλον του φαγητού

Στη δημόσια συζήτηση, η ρύθμιση συχνά αντιμετωπίζεται ως αναγκαίο βάρος ένα σύνολο ορίων που περιορίζουν την ταχύτητα της καινοτομίας. Ωστόσο, η εικόνα που αναδύεται από τη διεθνή εμπειρία των τελευταίων ετών είναι πιο σύνθετη και πιο ενδιαφέρουσα. Σύμφωνα με την ανάλυση του World Economic Forum σε συνεργασία με την Accenture, όπως αποτυπώνεται στο community paper «The Food Rules: How Regulation Is Transforming the Future of Food» (Δεκέμβριος 2025), η ρύθμιση εξελίσσεται σε βασικό μηχανισμό διαμόρφωσης εμπιστοσύνης και συντονισμού σε ένα σύστημα τροφίμων που πιέζεται ταυτόχρονα από υγεία, κλίμα και οικονομία

Η κεντρική διαπίστωση είναι ξεκάθαρη, το μέλλον του φαγητού δεν θα προκύψει τυχαία, αλλά μέσα από σχεδιασμό. Και σε αυτόν τον σχεδιασμό, οι κανόνες δεν λειτουργούν ως αντίπαλος της προόδου, αλλά ως το αφηγηματικό πλαίσιο που την καθιστά κοινωνικά αποδεκτή και οικονομικά βιώσιμη. Σε παγκόσμιο επίπεδο, από το 2015 έως το 2025 καταγράφηκαν 5.873 νομοθετικές παρεμβάσεις σχετικές με τα τρόφιμα, αριθμός που από μόνος του δείχνει ότι το πεδίο έχει εισέλθει σε φάση εντατικής αναδιαμόρφωσης.

Η ανάλυση οργανώνει αυτή την «νομοθετική καταιγίδα» σε τέσσερις βασικούς άξονες πολιτικής. Πρώτον, οι πολιτικές πρόσβασης και φορολογίας, όπου το βάρος μετακινείται από τις θερμίδες στην ποιότητα. Φόροι σε ζαχαρούχα ποτά, περιορισμοί σε βιομηχανικά trans λιπαρά και στοχευμένες επιδοτήσεις συνθέτουν ένα νέο τοπίο, στο οποίο τα κράτη προσπαθούν να επηρεάσουν τόσο τη διαμόρφωση των προϊόντων όσο και τη συμπεριφορά των καταναλωτών. Ενδεικτικά, η Κολομβία εφάρμοσε δασμό 20% σε βιομηχανικά έτοιμα τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε αλάτι και κορεσμένα λιπαρά, ενώ αντίθετα η Ινδία μείωσε τη φορολογία σε φυτικά «γάλατα» και υποκατάστατα κρέατος, επιδιώκοντας να διευρύνει την πρόσβαση σε εναλλακτικές επιλογές.

Δεύτερον, η αγορά και η επικοινωνία των τροφίμων. Η υποχρεωτική ή εθελοντική σήμανση στο εμπρόσθιο μέρος της συσκευασίας, από το χιλιανό μαύρο οκτάγωνο έως το ευρωπαϊκό Nutri-Score, λειτουργεί ως ορατό σημείο επαφής πολιτικής και καθημερινής κατανάλωσης. Παράλληλα, οι περιορισμοί στη διαφήμιση προς ανηλίκους και η αυξανόμενη εποπτεία του ψηφιακού περιβάλλοντος ιδίως μετά την ενεργοποίηση του Digital Services Act αποκαλύπτουν ότι η ρύθμιση δεν αφορά πλέον μόνο το προϊόν, αλλά και το πώς αυτό προτείνεται, προβάλλεται και «συστήνεται» αλγοριθμικά.

Ο τρίτος άξονας αφορά το κλίμα και την ευθύνη της αλυσίδας αξίας. Η Ευρωπαϊκή Πράξη για την Αποψίλωση των Δασών (EUDR), με σημείο αναφοράς την 31η Δεκεμβρίου 2020, απαιτεί από τους εισαγωγείς βασικών αγροτικών προϊόντων να αποδεικνύουν ότι δεν συνδέονται με αποψιλωμένες εκτάσεις. Παράλληλα, η νέα Ευρωπαϊκή Ρύθμιση για τις Συσκευασίες και τα Απόβλητα Συσκευασίας (PPWR) μεταφέρει το κόστος του κύκλου ζωής στους παραγωγούς, καθιστώντας τη βιωσιμότητα όχι αφηρημένο στόχο, αλλά μετρήσιμη υποχρέωση. Δεν είναι τυχαίο ότι 85% των στελεχών διεθνώς δηλώνουν πως θα συνεχίσουν τις αποκαλύψεις βιωσιμότητας ανεξαρτήτως πολιτικών μεταβολών.

Τέλος, ο τέταρτος άξονας αφορά τα novel foods και τη βιοτεχνολογία. Με επενδύσεις που ξεπέρασαν τα 18 δισ. δολάρια την περίοδο 2016–2025, τα εναλλακτικά πρωτεϊνικά προϊόντα κινούνται σε ένα ρυθμιστικό μωσαϊκό. Η Ευρωπαϊκή Ένωση απαιτεί διαδικασίες έγκρισης 18 μηνών έως 3 ετών, ενώ η Σιγκαπούρη έχει καταφέρει εγκρίσεις σε 9–12 μήνες, καθιστώντας τη ρύθμιση παράγοντα ανταγωνιστικότητας μεταξύ κρατών. Όλο και συχνότερα, οι κυβερνήσεις επιλέγουν «ρυθμιστικά sandboxes», όπου κανόνες και καινοτομία συνδιαμορφώνονται σε πραγματικό χρόνο.

Πίσω από αυτούς τους τέσσερις άξονες διακρίνεται ένα κοινό νήμα, η μετάβαση από στατικούς κανόνες σε προσαρμοστικά πλαίσια, από αποσπασματικές υποχρεώσεις σε κοινή γλώσσα δεδομένων, από έλεγχο εκ των υστέρων σε διαφάνεια σε πραγματικό χρόνο. Η ρύθμιση, όπως υπογραμμίζεται, δεν εγγυάται από μόνη της καλύτερα τρόφιμα. Δημιουργεί όμως το έδαφος πάνω στο οποίο η καινοτομία μπορεί να αναπτυχθεί χωρίς να διαρρήξει την κοινωνική εμπιστοσύνη.

Στο νέο τοπίο, οι κανόνες δεν βρίσκονται πια στο παρασκήνιο της αγροδιατροφής. Διαμορφώνουν τον ρυθμό με τον οποίο το σύστημα προσαρμόζεται, επενδύει και αναπροσανατολίζεται. Και όσο οι πιέσεις πολλαπλασιάζονται, τόσο περισσότερο αποκαλύπτεται ο ρόλος τους: όχι ως εμπόδιο, αλλά ως κοινός άξονας συνεννόησης.