Η διοικητική καθημερινότητα στην Ελλάδα συχνά μοιάζει με έναν αργό και κουραστικό διάλογο ανάμεσα στον πολίτη και το κράτος, έναν διάλογο που γεμίζει με έγγραφα, εγκυκλίους και διαδικασίες που αλλάζουν πιο αργά από τις ανάγκες της οικονομίας.
Σε αυτή τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη για έλεγχο και στην απαίτηση για ταχύτητα επιχειρεί τώρα να παρέμβει η κυβέρνηση, ανοίγοντας δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση από τις 2 έως τις 16 Μαρτίου 2026 για το σχέδιο νόμου με τίτλο «Παρεμβάσεις για ένα κράτος πιο φιλικό στον πολίτη», ένα νομοθετικό πακέτο που φιλοδοξεί να μειώσει τη γραφειοκρατία, να ενισχύσει τη διαφάνεια και να επιταχύνει τη σχέση του πολίτη με τη δημόσια διοίκηση.
Η διαβούλευση, η οποία θα ολοκληρωθεί στις 16 Μαρτίου 2026 και ώρα 15.30, ανοίγει ένα παράθυρο συμμετοχής για κοινωνικούς φορείς, επαγγελματικές ενώσεις και πολίτες, σε μια προσπάθεια να διαμορφωθεί ένα νέο πλαίσιο λειτουργίας της δημόσιας διοίκησης πριν από την κατάθεση του νομοσχεδίου στη Βουλή.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ελληνική περιφέρεια και τον αγροτικό χώρο έχουν οι διατάξεις που αγγίζουν το ζήτημα της ιδιοκτησίας γης. Για δεκαετίες, χιλιάδες αγροτεμάχια παρέμεναν σε ένα ιδιότυπο θεσμικό κενό, με τίτλους που προέρχονταν από παραχωρητήρια, αγροτικές διανομές ή δικαιοπαρόχους προηγούμενων γενεών, αλλά χωρίς οριστική επίλυση στις εγγραφές του Κτηματολογίου. Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να δώσει μόνιμη λύση στο ιδιοκτησιακό καθεστώς αγρών, προβλέποντας ότι το Δημόσιο δεν θα προβάλλει δικαιώματα σε συγκεκριμένες περιπτώσεις όπου οι ιδιώτες κατέχουν ακίνητα βάσει παλαιών τίτλων ή αγροτικών παραχωρήσεων. Με άλλα λόγια, η διοίκηση αποδέχεται την ιστορική πραγματικότητα πολλών αγροτικών περιοχών της χώρας, όπου η κατοχή και η χρήση γης είχαν προηγηθεί της πλήρους θεσμικής τακτοποίησης.
Στην καρδιά της μεταρρύθμισης βρίσκεται η φιλοσοφία ενός κράτους που μετακινείται από τη λογική της διοικητικής καχυποψίας προς μια πιο λειτουργική σχέση εμπιστοσύνης με τον πολίτη. Το σχέδιο νόμου προβλέπει μεταξύ άλλων τη δυνατότητα αντικατάστασης δικαιολογητικών με υπεύθυνες δηλώσεις, όταν τα απαιτούμενα στοιχεία δεν μπορούν να αντληθούν απευθείας από τα πληροφοριακά συστήματα της διοίκησης. Στην περίπτωση που η δήλωση αποδειχθεί ανακριβής, προβλέπεται διοικητικό πρόστιμο από 2.000 έως 10.000 ευρώ, καθώς και ποινικές συνέπειες, ένα πλαίσιο που επιχειρεί να ισορροπήσει την απλοποίηση των διαδικασιών με την προστασία της διοικητικής αξιοπιστίας.
Δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση για το σχέδιο νόμου του Αντιπροέδρου της Κυβέρνησης και Υπουργού Επικρατείας με τίτλο
Παράλληλα εισάγεται ένα νέο μοντέλο ψηφιακής διαφάνειας στις συναλλαγές με το Δημόσιο. Κάθε πολίτης που υποβάλλει αίτημα σε δημόσια υπηρεσία θα μπορεί να λαμβάνει μοναδικό κωδικό παρακολούθησης της υπόθεσής του, μέσω του οποίου θα έχει πρόσβαση σε πληροφορίες για το στάδιο εξέτασης, την αρμόδια υπηρεσιακή μονάδα και τον εκτιμώμενο χρόνο ολοκλήρωσης της διαδικασίας. Η παράλειψη παροχής αυτής της ενημέρωσης ορίζεται πλέον ως πειθαρχικό παράπτωμα για τους αρμόδιους υπαλλήλους, ένα στοιχείο που επιχειρεί να εισαγάγει για πρώτη φορά πραγματικούς μηχανισμούς λογοδοσίας στη διοικητική καθυστέρηση.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται επίσης στην ενίσχυση της θεσμικής διαφάνειας. Οι εγκύκλιοι οδηγίες των δημόσιων υπηρεσιών θα πρέπει πλέον να αναρτώνται υποχρεωτικά σε δημόσια προσβάσιμες ιστοσελίδες, ενώ η ισχύς τους θα αρχίζει μόνο μετά τη δημοσίευσή τους. Με αυτό τον τρόπο επιχειρείται να αντιμετωπιστεί ένα χρόνιο πρόβλημα της ελληνικής διοίκησης, όπου πολλές ερμηνευτικές οδηγίες εφαρμόζονταν χωρίς να είναι εύκολα προσβάσιμες στους πολίτες ή στις επιχειρήσεις.
Στο ίδιο πνεύμα θεσπίζεται και η δημιουργία ενιαίων κεντρικών οργάνων εξέτασης ενδικοφανών προσφυγών, με στόχο την ομοιόμορφη εφαρμογή της διοικητικής νομοθεσίας και τη μείωση των αποκλίσεων που συχνά παρατηρούνται μεταξύ περιφερειακών υπηρεσιών. Το νέο σύστημα θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2027, ημερομηνία μετά την οποία δεν θα επιτρέπεται η εξέταση προσφυγών από τοπικά όργανα.
Σημαντικές παρεμβάσεις προβλέπονται και στον τομέα των ακινήτων και της φορολογικής διοίκησης. Το σχέδιο νόμου εισάγει το μοντέλο one stop shop για μεταβιβάσεις ακινήτων, όπου ο συμβολαιογράφος αναλαμβάνει τον συντονισμό όλων των απαιτούμενων διαδικασιών, από τη συλλογή δικαιολογητικών μέχρι την απόδοση φόρων και την εγγραφή στο Κτηματολόγιο. Παράλληλα προβλέπεται η δυνατότητα άρσης κατάσχεσης σε ακίνητο που πρόκειται να μεταβιβαστεί, εφόσον από το τίμημα αποδοθεί στη φορολογική διοίκηση τουλάχιστον το 25 τοις εκατό της οφειλής, ένα μέτρο που επιχειρεί να διευκολύνει τις συναλλαγές χωρίς να υπονομεύει τη φορολογική είσπραξη.
Στο επίπεδο της κοινωνικής δικαιοσύνης το νομοσχέδιο εισάγει επίσης μια λιγότερο γνωστή αλλά ιδιαίτερα ουσιαστική πρόβλεψη. Το Δημόσιο θα μπορεί να αποφασίζει τη μη άσκηση ένδικων μέσων σε υποθέσεις ιδιαίτερης κοινωνικής σημασίας, όπως περιπτώσεις μεγάλων φυσικών καταστροφών, σοβαρών δυστυχημάτων ή ιατρικών σφαλμάτων σε δημόσια νοσοκομεία. Τα ποσά αποζημίωσης που επιδικάζονται σε τέτοιες υποθέσεις χαρακτηρίζονται αφορολόγητα, ανεκχώρητα και ακατάσχετα, μια ρύθμιση που επιδιώκει να περιορίσει τις μακροχρόνιες δικαστικές αντιπαραθέσεις μεταξύ πολιτών και κράτους.
Στο επίπεδο της διοικητικής φιλοσοφίας το μήνυμα του σχεδίου νόμου είναι σαφές. Η δημόσια διοίκηση καλείται να μετακινηθεί από τη λογική της διαδικασίας προς τη λογική της υπηρεσίας. Το ερώτημα που θα κριθεί στην πράξη δεν είναι αν οι διατάξεις αυτές μπορούν να μειώσουν τη γραφειοκρατία, αλλά αν μπορούν να αλλάξουν την κουλτούρα ενός συστήματος που για δεκαετίες έμαθε να λειτουργεί μέσα από κανόνες προστασίας του κράτους και όχι του πολίτη.
Η δημόσια διαβούλευση των επόμενων ημερών θα δείξει αν αυτή η μεταρρύθμιση μπορεί να αποτελέσει πραγματική τομή ή αν θα προστεθεί απλώς στον μακρύ κατάλογο διοικητικών μεταρρυθμίσεων που άλλαξαν τη νομοθεσία αλλά όχι την καθημερινότητα.
Ακολουθήστε το Agrocapital.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις