Πετρέλαιο προς 180 δολάρια, ο πόλεμος στον Ορμούζ αλλάζει τους κανόνες για ενέργεια, τρόφιμα και παραγωγή

Στα 112,19 δολάρια το βαρέλι έκλεισε το Brent την Παρασκευή, το υψηλότερο επίπεδο από το καλοκαίρι του 2022, και η αγορά μπαίνει στη Δευτέρα με ένα ερώτημα που δεν διατυπώνεται ανοιχτά αλλά διατρέχει τα dealing rooms και τις αποθήκες καυσίμων, πόσο γρήγορα μπορεί να ξεφύγει αυτή η τιμή από τον έλεγχο.

Η απειλή των ΗΠΑ να πλήξουν ενεργειακές εγκαταστάσεις του Ιράν και η άμεση προειδοποίηση της Τεχεράνης για αντίποινα σε υποδομές στον Κόλπο μετατρέπουν το Στενό του Ορμούζ από γεωγραφικό πέρασμα σε σημείο τιμολόγησης ρίσκου. Από εκεί περνά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και ήδη η μερική διακοπή της ροής έχει κοστίσει περίπου 440 εκατομμύρια βαρέλια σε 22 ημέρες, μια απώλεια που δεν καλύπτεται εύκολα ακόμη και αν υπάρξει αποκλιμάκωση.

Οι αγορές δεν περιμένουν την πραγματική έλλειψη για να αντιδράσουν. Την προεξοφλούν. Η άνοδος κατά 3,26% σε μία συνεδρίαση και σχεδόν 8,8% σε μία εβδομάδα δείχνει ότι οι traders δεν τιμολογούν μόνο γεγονότα αλλά και σενάρια. Και αυτά τα σενάρια αρχίζουν να γίνονται πιο επιθετικά. Εκτιμήσεις στην αγορά μιλούν ήδη για πιθανή κίνηση προς τα 140 και ακόμη και τα 180 δολάρια το βαρέλι, επίπεδα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν ακραία.

Η ανησυχία δεν περιορίζεται στην ενέργεια ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας εκτιμά ότι μια πλήρης αποκατάσταση της ροής από τον Κόλπο μπορεί να χρειαστεί έως και έξι μήνες, κάτι που μετατρέπει μια γεωπολιτική κρίση σε παρατεταμένο οικονομικό σοκ. Το εύρος του κινδύνου φαίνεται και από ένα λιγότερο ορατό στοιχείο, η πιθανότητα πλήγματος σε μονάδες αφαλάτωσης στον Κόλπο, που τροφοδοτούν εκατομμύρια ανθρώπους με νερό. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η κρίση παύει να είναι ενεργειακή και γίνεται ανθρωπιστική, με αλυσιδωτές επιπτώσεις σε μετακινήσεις πληθυσμών και σε υποδομές.

Παράλληλα, η απόκλιση μεταξύ Brent και WTI διευρύνεται σε επίπεδα 11ετίας, ένδειξη ότι η αγορά των ΗΠΑ απομονώνεται εν μέρει από το σοκ, ενώ η Ευρώπη και η Ασία το απορροφούν πιο άμεσα. Για την Ευρωζώνη, αυτό μεταφράζεται ήδη σε αναθεωρήσεις προς τα κάτω. Οι οικονομολόγοι της ΕΚΤ ανεβάζουν τον πληθωρισμό στο 2,6% από 1,9% και μειώνουν την ανάπτυξη στο 0,9%, ενώ στα πιο δυσμενή σενάρια βλέπουν πληθωρισμό έως 4,4% και ανάπτυξη μόλις 0,4%.

Η πίεση δεν σταματά στα καύσιμα. Το ενεργειακό κόστος περνά απευθείας στη βιομηχανία τροφίμων, στις μεταφορές, στα λιπάσματα και τελικά στο ράφι. Για τον Έλληνα παραγωγό, αυτό σημαίνει ότι το κόστος παραγωγής κινείται ανοδικά σε μια στιγμή που οι τιμές σε αρκετά προϊόντα δεν έχουν ακολουθήσει τον ίδιο ρυθμό. Η εξίσωση γίνεται πιο δύσκολη όταν το πετρέλαιο επηρεάζει και την άρδευση, τη μεταφορά και την αποθήκευση.

Την ίδια στιγμή, το ενεργειακό σοκ αγγίζει και έναν τομέα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν ανεξάρτητος από τέτοιες διακυμάνσεις, την τεχνητή νοημοσύνη. Τα data centers καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ενέργειας και μια αύξηση στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας μεταφέρεται άμεσα στο κόστος ανάπτυξης και λειτουργίας τους. Αυτό δημιουργεί έναν νέο κύκλο πίεσης, όπου η ενέργεια, η τεχνολογία και οι χρηματοπιστωτικές αγορές αρχίζουν να αλληλεπιδρούν πιο έντονα.

Η εικόνα που διαμορφώνεται δεν προέρχεται από έναν μόνο κίνδυνο αλλά από τη σύμπτωση πολλών. Ενέργεια, γεωπολιτική, αγορές κεφαλαίου και τεχνολογία κινούνται ταυτόχρονα προς την ίδια κατεύθυνση, αυξάνοντας την πιθανότητα ενός ευρύτερου οικονομικού σοκ. Και όσο η κρίση στον Περσικό Κόλπο παραμένει ανοιχτή, η αγορά δεν ψάχνει πότε θα επιστρέψει στην κανονικότητα αλλά ποιο θα είναι το επόμενο επίπεδο τιμών που θα πρέπει να αντέξει.

Για την Ελλάδα, το ερώτημα είναι πόσο μπορεί να απορροφηθεί αυτή η αύξηση χωρίς να μεταφερθεί πλήρως στον παραγωγό και στον καταναλωτή και ποια εργαλεία υπάρχουν πραγματικά για να περιοριστεί η επίδραση, πέρα από προσωρινές επιδοτήσεις που συχνά έρχονται αργά και φεύγουν γρήγορα.

Η αγορά δίνει ήδη την απάντηση με τον δικό της τρόπο. Τιμολογεί το ρίσκο πριν εμφανιστεί το πρόβλημα. Και αυτή τη φορά, το ρίσκο δείχνει να μεγαλώνει.