Στις Βρυξέλλες, η συζήτηση για τις ζωικές ασθένειες έχει πάψει εδώ και καιρό να αφορά μόνο τις κτηνιατρικές υπηρεσίες. Κάθε νέα επιζωοτία αφήνει πίσω της κάτι περισσότερο από υγειονομικούς περιορισμούς: χαμένα κοπάδια, κλειστές αγορές, παραγωγούς που περιμένουν αποζημιώσεις και ολόκληρες κτηνοτροφικές περιοχές που δυσκολεύονται να επιστρέψουν στην κανονικότητα.
Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, ο Stoyan Tchoukanov, πρόεδρος του τμήματος NAT της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και ο ίδιος άνθρωπος της κτηνοτροφικής παραγωγής, επιμένει σε μια θέση που έχει διατυπώσει και στο παρελθόν, η Ευρώπη δεν μπορεί να οργανώνει την πολιτική της μόνο γύρω από τη διαχείριση της κρίσης. Πρέπει να επενδύσει πολύ περισσότερο στην πρόληψη πριν εμφανιστεί το επόμενο κρούσμα.
Η συζήτηση της 11ης Σεπτεμβρίου για τις ζωονόσους και τη βιώσιμη ευρωπαϊκή κτηνοτροφία ήρθε να δώσει συνέχεια σε αυτή τη γραμμή. Και έθεσε ένα ερώτημα που αφορά άμεσα και την Ελλάδα, πόσο ανθεκτικός μπορεί να θεωρείται ένας κτηνοτροφικός τομέας όταν η πολιτική κινητοποιείται κυρίως αφού έχει ήδη αρχίσει να μετρά τις απώλειες;
Η συζήτηση της 11ης Σεπτεμβρίου στις Βρυξέλλες για τις ζωικές ασθένειες, τις ζωονόσους και τη βιώσιμη κτηνοτροφία έφερε γύρω από το ίδιο τραπέζι την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την επιστημονική κοινότητα, τους εκπροσώπους της παραγωγής και του εμπορίου κρέατος, αλλά και τις περιβαλλοντικές οργανώσεις. Ο Tchoukanov άνοιξε και έκλεισε τη συνεδρίαση, στην οποία συμμετείχαν ο Francisco Reviriego, επικεφαλής της Μονάδας Υγείας των Ζώων της DG SANTE, η Muriel Figuié από το CIRAD, ο Stéphane Jeanne της FESASS, ο Zeev Noga της UECBV και η Isabel Paliotta από το European Environmental Bureau.
Η επίσημη ατζέντα της ΕΟΚΕ δείχνει και το εύρος της συζήτησης. Δεν περιορίστηκε στο πώς αντιμετωπίζεται μία ασθένεια όταν εμφανιστεί. Στο τραπέζι μπήκαν η ετοιμότητα της Ευρώπης απέναντι σε νέους κινδύνους που συνδέονται και με την κλιματική αλλαγή, η ανθεκτικότητα της αλυσίδας παραγωγής, οι επιπτώσεις στο διεθνές εμπόριο, η εμπιστοσύνη των καταναλωτών και ο ρόλος της βιοποικιλότητας στην πρόληψη των ζωονόσων.
Το μήνυμα που μετέφερε στη συνέχεια ο Tchoukanov ήταν απλό: η πρόληψη πρέπει να βρίσκεται στην καρδιά της απάντησης.
Δεν ήταν, όμως, μια θέση που γεννήθηκε σε αυτή τη συνεδρίαση.
Μια θέση που ο Tchoukanov επαναλαμβάνει εδώ και μήνες
Αν παρακολουθήσει κανείς τις παρεμβάσεις του τους τελευταίους μήνες, διακρίνει μια αρκετά συνεπή γραμμή: η Ευρώπη εξακολουθεί να είναι πολύ καλύτερη στη διαχείριση μιας κρίσης αφού αυτή ξεσπάσει, απ' ό,τι στην αποτροπή της.
Τον Αύγουστο, σε άρθρο του που φιλοξένησε το Agrocapital για τις μεγάλες πυρκαγιές, ο Tchoukanov έγραφε ουσιαστικά για το ίδιο πρόβλημα μέσα από ένα διαφορετικό παράδειγμα. Στο «Οι αγρότες στην πρώτη γραμμή της κλιματικής ανθεκτικότητας», συνέδεε την εγκατάλειψη της γης και την υποχώρηση της βόσκησης με την αυξανόμενη ευπάθεια απέναντι στις πυρκαγιές.
Η λογική ήταν ότι ένας ενεργός αγρότης ή κτηνοτρόφος δεν αποτελεί μόνο οικονομική μονάδα. Διαχειρίζεται καθημερινά έναν χώρο, ένα τοπίο και ένα παραγωγικό οικοσύστημα. Όταν αυτός ο άνθρωπος φύγει από την ύπαιθρο, η Ευρώπη χάνει ταυτόχρονα και ένα κομμάτι της άμυνάς της απέναντι στις κρίσεις.
Τώρα η ίδια συλλογιστική μεταφέρεται από τη φωτιά στον στάβλο.
Ένα ισχυρό σύστημα υγείας των ζώων δεν αρχίζει όταν φτάσει η εντολή για περιορισμούς στις μετακινήσεις. Αρχίζει πολύ νωρίτερα, με επιτήρηση, λειτουργικές κτηνιατρικές υπηρεσίες, βιοασφάλεια, έρευνα και εκμεταλλεύσεις που διαθέτουν την οικονομική δυνατότητα να εφαρμόσουν τα αναγκαία μέτρα.
Η συνέχεια είναι ορατή και σε προηγούμενες παρεμβάσεις του.
Τον Ιούλιο, το Agrocapital κατέγραψε τη θέση του στο άρθρο «Χωρίς αγρότες δεν προστατεύεται η βιοποικιλότητα». Ο Tchoukanov επέμενε τότε ότι αγρότες, κτηνοτρόφοι, αλιείς και διαχειριστές γης δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται απλώς ως αποδέκτες των αποφάσεων που λαμβάνονται στις Βρυξέλλες. Πρέπει να συμμετέχουν στη διαμόρφωση αλλά και στην εφαρμογή τους.
Η θέση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία όταν η συζήτηση περνά στις ζωονόσους. Ένα πρωτόκολλο μπορεί να είναι απολύτως σωστό στο χαρτί και ταυτόχρονα δύσκολο να εφαρμοστεί σε μια μικρή οικογενειακή εκμετάλλευση εάν το οικονομικό κόστος έχει αγνοηθεί.
Το ίδιο νήμα είχε εμφανιστεί ακόμη νωρίτερα στη συζήτηση για το μέλλον της κτηνοτροφίας. Τον Ιούνιο, όταν το Agrocapital παρουσίαζε τα πρώτα μηνύματα για τη νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για την κτηνοτροφία, ο Tchoukanov μετέφερε μια προσέγγιση που δεν διαχώριζε την περιβαλλοντική από την οικονομική και κοινωνική βιωσιμότητα του κλάδου.
Η κεντρική ιδέα είναι κρίσιμη: δεν μπορεί να χαρακτηριστεί βιώσιμη μια κτηνοτροφία η οποία επιτυγχάνει τους περιβαλλοντικούς στόχους της, αλλά χάνει στην πορεία τους ανθρώπους που παράγουν.
Ακόμη και στην παρέμβασή του στη Ρώμη το 2025, για την αναγεννητική γεωργία, ο Tchoukanov είχε συνδέσει την προστασία του εδάφους και της βιοποικιλότητας με την οικονομική ενδυνάμωση του παραγωγού. Όπως είχε καταγράψει τότε το Agrocapital στο «Europe’s voice for regenerative agriculture in Rome», η ευρωπαϊκή συζήτηση για τα συστήματα τροφίμων δεν μπορεί να περιορίζεται στην αποδοτικότητα και στις αποδόσεις.
Οι παρεμβάσεις αυτές, αν διαβαστούν μαζί, δεν αποτελούν τέσσερα διαφορετικά θέματα. Είναι τέσσερις εκδοχές του ίδιου επιχειρήματος: η ανθεκτικότητα δημιουργείται πριν από την κρίση και χρειάζεται τον παραγωγό μέσα στο σύστημα, όχι στο περιθώριό του.
Από το «One Health» στην πραγματικότητα του στάβλου
Η έννοια της One Health – «Μία Υγεία» βρίσκεται πλέον στο κέντρο της ευρωπαϊκής συζήτησης. Η ανθρώπινη υγεία, η υγεία των ζώων και η κατάσταση του περιβάλλοντος αντιμετωπίζονται ως αλληλένδετα πεδία. Οι αλλαγές στο κλίμα, η μετακίνηση παθογόνων οργανισμών, το εμπόριο ζώων και προϊόντων και η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων μπορούν να μεταβάλουν τον χάρτη των κινδύνων.
Για έναν κτηνοτρόφο, όμως, το «One Health» θα κριθεί τελικά σε πολύ πιο γήινα ερωτήματα.
Θα υπάρχει κτηνίατρος όταν χρειάζεται; Θα εντοπιστεί γρήγορα μια εστία; Θα μπορεί η εκμετάλλευση να εφαρμόσει πραγματικά μέτρα βιοασφάλειας; Θα περιοριστεί μια ασθένεια πριν χρειαστεί να κλείσει μια ολόκληρη περιοχή; Και, εάν το κοπάδι τελικά χαθεί, πόσο γρήγορα θα μπορέσει ο παραγωγός να ξαναμπεί στην παραγωγή;
Η Ελλάδα γνωρίζει πλέον πολύ καλά τι σημαίνουν αυτά τα ερωτήματα.
Οι υγειονομικές κρίσεις των τελευταίων ετών έδειξαν ότι η ασθένεια ενός ζώου μπορεί σε ελάχιστο χρόνο να μετατραπεί σε κρίση μιας ολόκληρης τοπικής οικονομίας. Οι θανατώσεις δεν αφαιρούν μόνο αριθμούς από ένα μητρώο. Αφαιρούν παραγωγικό κεφάλαιο που δημιουργήθηκε σε βάθος χρόνου. Οι περιορισμοί στις μετακινήσεις δεν επηρεάζουν μόνο μια μονάδα. Αγγίζουν σφαγεία, μεταφορές, εμπόριο, ζωοτροφές και μια ολόκληρη περιφερειακή αλυσίδα αξίας.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η συζήτηση που άνοιξε το NAT έχει μεγαλύτερο βάρος από μία ακόμη ευρωπαϊκή ημερίδα.
Συνδέεται με τη Sustainable Livestock Strategy 2026 και με ένα ευρύτερο ερώτημα που θα συνοδεύσει την ευρωπαϊκή αγροτική πολιτική τα επόμενα χρόνια: ποιος θα πληρώνει για την ανθεκτικότητα που ζητεί η Ευρώπη από τους παραγωγούς της;
Η βιοασφάλεια κοστίζει. Η επιτήρηση κοστίζει. Οι επενδύσεις κοστίζουν. Η διατήρηση ενός συστήματος δημόσιων κτηνιατρικών υπηρεσιών κοστίζει. Η ανασύσταση ενός κοπαδιού κοστίζει ακόμη περισσότερο.
Το πραγματικό δίλημμα, επομένως, δεν είναι εάν η πρόληψη έχει κόστος. Είναι εάν το κόστος της πρόληψης είναι μικρότερο από εκείνο της επόμενης καταστροφής.
Ο Tchoukanov έχει περιγράψει τον ρόλο του NAT ως τη μεταφορά της εμπειρίας της βάσης μέσα στην ευρωπαϊκή χάραξη πολιτικής και τη μετατροπή του διαλόγου σε συγκεκριμένες συστάσεις.
Σε αυτό ακριβώς θα κριθεί και η επόμενη φάση.
Διότι η Ευρώπη έχει αποκτήσει μεγάλη εμπειρία στο να ενεργοποιεί μηχανισμούς όταν η κρίση βρίσκεται ήδη μπροστά της. Το δυσκολότερο είναι να επενδύσει εγκαίρως σε όσα δεν φαίνονται: στην πρόληψη, στην επιτήρηση, στη βιοασφάλεια, στη διαχείριση της γης και στην οικονομική αντοχή του παραγωγού.
Η επόμενη μεγάλη επιζωοτία, επομένως, δεν θα δείξει μόνο πόσο γρήγορα μπορεί η Ευρώπη να αντιδράσει. Θα δείξει αν είχε προετοιμαστεί πριν χρειαστεί να αντιδράσει.
Και ίσως αυτό είναι το πιο ουσιαστικό μήνυμα πίσω από όσα λέει σταθερά ο Stoyan Tchoukanov τους τελευταίους μήνες: οι αποζημιώσεις είναι αναγκαίες όταν το κοπάδι έχει ήδη χαθεί. Η πραγματική επιτυχία μιας πολιτικής, όμως, είναι να χρειαστούν όσο το δυνατόν λιγότερες.
Ακολουθήστε το Agrocapital.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις