Του Γιάννη Παπαδόπουλου
Οι πτωχευτικές αναδιαρθρώσεις και τα λουκέτα που σημάδεψαν την κάθετη γεωργία στις ΗΠΑ την περίοδο 2024–2025 επανέφεραν ένα γνώριμο ερώτημα για κάθε παραγωγό. Πόσο κοστίζει τελικά το προϊόν που βγαίνει από την εγκατάσταση και ποιος μπορεί να το αγοράσει; Οι εξελίξεις αφορούν και την Ελλάδα, όπου η αναζήτηση μεγαλύτερων αποδόσεων και εξοικονόμησης πόρων οδηγεί σε επενδύσεις σε ελεγχόμενα συστήματα καλλιέργειας.
Η ελληνική αγορά διαθέτει εφαρμογές που έχουν περάσει από τον σχεδιασμό στην παραγωγή. Η CityCrop έχει δοκιμάσει την καλλιέργεια μέσα σε σούπερ μάρκετ, ενώ η Wonderplant καταγράφει πωλήσεις και κέρδη από υδροπονικά θερμοκήπια. Πρόκειται, ωστόσο, για διαφορετικά μοντέλα. Και η διάκριση έχει σημασία, πριν οι επιτυχίες του ενός παρουσιαστούν ως απόδειξη βιωσιμότητας του άλλου.
Στις κλειστές κάθετες φάρμες, τα φυτά αναπτύσσονται σε επάλληλα επίπεδα, με τεχνητό φωτισμό και ελεγχόμενες συνθήκες. Η δυνατότητα παραγωγής σε περιορισμένο χώρο συνοδεύεται από απαιτήσεις σε ηλεκτρική ενέργεια για φωτισμό και κλιματισμό. Έτσι, η υψηλή απόδοση ανά τετραγωνικό μέτρο δεν εξασφαλίζει από μόνη της χαμηλό κόστος ανά κιλό. Πρόσφατη ερευνητική εργασία για τη διαχείριση του φωτισμού αναγνωρίζει ακριβώς την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας ως βασικό περιορισμό της οικονομικής βιωσιμότητας.
Η Bowery Farming διέκοψε τη λειτουργία της τον Νοέμβριο του 2024, σύμφωνα με το TechCrunch. Η Plenty ακολούθησε διαφορετική διαδρομή. Προσέφυγε σε διαδικασία αναδιάρθρωσης τον Μάρτιο του 2025 και στις 29 Μαΐου 2025 ανακοίνωσε την ολοκλήρωσή της, με επικέντρωση στην παραγωγή φράουλας. Η AeroFarms, επίσης, ανακοίνωσε τον Ιούνιο του 2026 την εξαγορά της από εταιρεία συνδεδεμένη με την Palm Ventures, η οποία είχε ολοκληρωθεί τον Απρίλιο. Η εικόνα, επομένως, περιλαμβάνει κλεισίματα, αναδιαρθρώσεις και αλλαγές στρατηγικής.
Στην Ελλάδα, η CityCrop επέλεξε μικρότερες εγκαταστάσεις, κοντά στο σημείο κατανάλωσης. Ο ιδρυτής της, Χρήστος Ραυτογιάννης, έχει περιγράψει δημόσια την πιλοτική συνεργασία με την ΑΒ Βασιλόπουλος. Το μοντέλο της, όπως παρουσιάζεται στον επιταχυντή επιχειρήσεων egg, περιλαμβάνει εγκατάσταση και συντήρηση συστημάτων καλλιέργειας για εμπορικούς χώρους και επιχειρήσεις εστίασης.
Εδώ υπάρχει μια συγκεκριμένη εφαρμογή με εμπορικό εταίρο. Δεν προκύπτει όμως από τις διαθέσιμες πηγές τεκμηρίωση διατηρήσιμης κερδοφορίας των συγκεκριμένων εγκαταστάσεων. Η παρουσία ενός συστήματος στην αγορά αποδεικνύει ότι η ιδέα μπορεί να εφαρμοστεί. Για να αποδειχθεί ότι αποδίδει οικονομικά, χρειάζονται στοιχεία για τις πωλήσεις, την κατανάλωση ενέργειας και το συνολικό κόστος λειτουργίας.
Πιο ώριμο παραγωγικό παράδειγμα προσφέρει η Wonderplant στην Πετρούσα Δράμας, με την απαραίτητη διευκρίνιση ότι δραστηριοποιείται σε υδροπονικά θερμοκήπια και όχι σε πολυώροφες κλειστές φάρμες. Σύμφωνα με την οικονομική έκθεση του 2025, ο κύκλος εργασιών έφθασε τα 56,19 εκατ. ευρώ, αυξημένος κατά 29,24%. Τον Απρίλιο του ίδιου έτους ξεκίνησε η εμπορική λειτουργία νέου θερμοκηπίου 100 στρεμμάτων.
Η επέκταση δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη αύξηση της τελικής κερδοφορίας. Τα κέρδη προ φόρων περιορίστηκαν στα 1,18 εκατ. ευρώ, μειωμένα κατά 80,85%, ενώ επιβαρύνθηκε σημαντικά το χρηματοοικονομικό αποτέλεσμα. Επιπλέον, ο συνολικός τζίρος περιλαμβάνει και δραστηριότητα ηλεκτρικής ενέργειας. Πρόκειται για επιχείρηση με πραγματική παραγωγή, επέκταση και θετικό αποτέλεσμα, αλλά και με εμφανή πίεση στο περιθώριο κέρδους.
Η σύγκριση δείχνει γιατί η κάθετη γεωργία δεν μπορεί να αξιολογείται μόνο από την τεχνολογική της εικόνα. Στην ελληνική περίπτωση, τα διαθέσιμα στοιχεία τεκμηριώνουν εφαρμογές μικρής κλίμακας και οργανωμένη θερμοκηπιακή παραγωγή. Δεν αρκούν για να συναχθεί ότι το μοντέλο των μεγάλων κλειστών κάθετων μονάδων έχει ήδη αποδείξει την οικονομική του αντοχή στη χώρα.
Όμως; για τον παραγωγό που εξετάζει μια νέα εγκατάσταση, το κρίσιμο στοιχείο παραμένει το περιθώριο που αφήνει κάθε κιλό μετά την ενέργεια, την εργασία, τη συσκευασία, τη συντήρηση και τη χρηματοδότηση. Στις ελληνικές εφαρμογές κάθετης καλλιέργειας, περισσότερα δημοσιευμένα στοιχεία για αυτό ακριβώς το κόστος θα επέτρεπαν ασφαλέστερες συγκρίσεις.
Ακολουθήστε το Agrocapital.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις