Ψηφιακό δελτίο αποστολής σε μια αγορά που ακόμη ζητά «μαύρα»

Οι νέες υποχρεώσεις ψηφιακής καταγραφής συναντούν τις καταγγελίες παραγωγών για συναλλαγές χωρίς παραστατικά, αβεβαιότητα στις τιμές και δυσκολίες στην πληρωμή εργατών γης.

Το επόμενο στάδιο εφαρμογής του ψηφιακού δελτίου αποστολής ξεκινά την 1η Ιανουαρίου 2027, φέρνοντας νέες απαιτήσεις στην καταγραφή της διακίνησης αγροτικών προϊόντων. Για τους παραγωγούς, όμως, η προσαρμογή δεν περιορίζεται στην εξοικείωση με μια εφαρμογή. Όπως μεταφέρουν στο Agrocapital, καλούνται να οργανώσουν ψηφιακά τις μεταφορές τους σε μια αγορά όπου, σύμφωνα με καταγγελίες τους, εξακολουθούν να υπάρχουν αγοραστές που επιδιώκουν συναλλαγές χωρίς νόμιμα παραστατικά.

Η εικόνα που περιγράφουν οι άνθρωποι της παραγωγής αναδεικνύει την απόσταση ανάμεσα στις απαιτήσεις της φορολογικής διοίκησης και στις συνθήκες της αγοράς. Ο παραγωγός οφείλει να καταγράφει τη διακίνηση, μπορεί όμως να μην έχει ακόμη συμφωνήσει την τελική τιμή ή να βρίσκεται απέναντι σε αντισυμβαλλόμενο που ζητά συναλλαγή εκτός νόμιμης διαδικασίας. Η δική του συμμόρφωση δεν αρκεί για να διασφαλίσει τη νομιμότητα ολόκληρης της συναλλαγής.

Παραγωγοί που επικοινώνησαν με το Agrocapital καταγγέλλουν ότι ορισμένοι μεσάζοντες ζητούν να αγοράσουν προϊόντα «μαύρα». Οι αναφορές αυτές δεν αφορούν το σύνολο των εμπόρων και των διακινητών. Περιγράφουν, ωστόσο, ένα ζήτημα που χρειάζεται συγκεκριμένο έλεγχο: τη δυνατότητα του παραγωγού να διαθέσει νόμιμα τη σοδειά του χωρίς να κινδυνεύσει να χάσει τον αγοραστή.

Η πίεση είναι μεγαλύτερη όταν πρόκειται για ευπαθές προϊόν που έχει ήδη συγκομιστεί και δεν μπορεί να αποθηκευτεί ή να μείνει για μεγάλο διάστημα χωρίς αγοραστή. Η διαπραγμάτευση δεν γίνεται πάντοτε με ίσα περιθώρια αναμονής. Ο παραγωγός έχει ήδη αναλάβει το κόστος καλλιέργειας και συγκομιδής και χρειάζεται να διαθέσει την παραγωγή του.

«Είμαστε στο έλεος, χωρίς τιμές», αναφέρει αγρότης στο Agrocapital, περιγράφοντας την αβεβαιότητα με την οποία καλείται να προγραμματίσει τις εργασίες και τις πληρωμές του. Η μαρτυρία αναδεικνύει τη δύσκολη διαπραγματευτική θέση του παραγωγού. Το ψηφιακό παραστατικό μπορεί να καταγράψει μια μεταφορά, δεν εξασφαλίζει όμως από μόνο του συμφωνημένη τιμή, συγκεκριμένο χρόνο εξόφλησης ή τήρηση των όρων αγοράς.

Δυσκολίες, σύμφωνα με άλλη μαρτυρία παραγωγού, καταγράφονται και στην απασχόληση εργατών γης. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι ορισμένοι εργάτες από τρίτες χώρες ζητούν πληρωμή χωρίς να ακολουθηθεί η νόμιμη διαδικασία δήλωσης και ασφάλισης. Πρόκειται για καταγγελία συγκεκριμένης πρακτικής, η οποία χρειάζεται διασταύρωση και δεν μπορεί να γενικευθεί στο σύνολο των εργαζομένων από τρίτες χώρες.

Ο παραγωγός περιγράφει την πίεση της συγκομιδής ως συνθήκη στην οποία αισθάνεται ότι δεν έχει περιθώριο άρνησης. Όταν η εργασία πρέπει να ολοκληρωθεί σε περιορισμένο χρόνο, η αδυναμία εξεύρεσης συνεργείου μπορεί να θέσει σε κίνδυνο μέρος της παραγωγής. Όπως εξηγεί, οι απαιτήσεις της τελευταίας στιγμής βιώνονται ως εκβιαστικές.

Ο χαρακτηρισμός αυτός αποδίδει την εμπειρία του καταγγέλλοντος και δεν συνιστά διαπίστωση ποινικού αδικήματος. Ούτε η διαπραγμάτευση υψηλότερου ημερομισθίου ταυτίζεται με παράνομη συμπεριφορά. Το κρίσιμο ζήτημα είναι αν ζητείται αδήλωτη πληρωμή ή ασκείται παράνομη πίεση — περιστατικά που χρειάζονται συγκεκριμένα στοιχεία για να αξιολογηθούν.

Η πληρωμή χωρίς νόμιμη δήλωση και ασφάλιση αφήνει εκτεθειμένες και τις δύο πλευρές. Ο παραγωγός δεν απαλλάσσεται από τις εργοδοτικές υποχρεώσεις του επειδή, όπως καταγγέλλει, το ζήτησε ο εργαζόμενος. Αντίστοιχα, ο εργάτης στερείται την προστασία που συνδέεται με τη δηλωμένη απασχόληση. Η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί εφαρμόσιμες διαδικασίες νόμιμης εργασίας και ελέγχους για τις παραβάσεις, ανεξάρτητα από την προέλευση των εμπλεκομένων.

Το πλαίσιο για την ψηφιακή διακίνηση βασίζεται στο άρθρο 5 του ν. 4308/2014, ενώ οι αποφάσεις Α.1122/2024 και Α.1123/2024, όπως έχουν τροποποιηθεί, καθορίζουν τις υποχρεώσεις, τις εξαιρέσεις και τις διαδικασίες διαβίβασης. Το επόμενο στάδιο περιλαμβάνει ψηφιακές διαδικασίες φόρτωσης, μεταφόρτωσης, παράδοσης, παραλαβής και ποσοτικού ελέγχου.

Προβλέπονται, υπό προϋποθέσεις, διευκολύνσεις για την προσαρμογή στις ιδιαιτερότητες της παραγωγής. Το παραστατικό μπορεί να εκδίδεται από τον αντισυμβαλλόμενο με αντίστροφη διακίνηση. Εξαιρούνται συγκεκριμένες μεταφορές μεταξύ της αγροτικής εκμετάλλευσης και αποθηκευτικών χώρων του ίδιου παραγωγού, εφόσον βρίσκονται σε απόσταση έως 10 χιλιομέτρων. Για αγρότες που δεν έχουν δυνατότητα ζύγισης κατά την αναχώρηση, η νεότερη ρύθμιση αναθέτει στον έμπορο που παραλαμβάνει την ενημέρωση για τη διακινούμενη ποσότητα.

Την ανάγκη απλούστευσης έχει επισημάνει και η ΕΘΕΑΣ, υποστηρίζοντας την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, με την προϋπόθεση ότι η εφαρμογή του μέτρου δεν θα δημιουργεί πρόσθετο διοικητικό βάρος στους παραγωγούς.

Οι διευκολύνσεις έχουν σημασία, προϋποθέτουν όμως συνεργασία όλων των εμπλεκομένων. Όταν ένας αγοραστής επιδιώκει συναλλαγή χωρίς παραστατικά, το πρόβλημα δεν λύνεται μόνο με περισσότερες καταχωρίσεις από τον αγρότη. Απαιτείται έλεγχος και στην εμπορική σχέση, ώστε η πίεση για παρανομία να μη μεταφέρεται στον παραγωγό.

Παράλληλα, η ψηφιακή προσαρμογή μπορεί να συνεπάγεται έξοδα εξοπλισμού και τεχνικής υποστήριξης, καθώς και πρόσθετη εργασία. Δεν πρόκειται για νέο έμμεσο φόρο με τη νομική έννοια, αλλά για κόστος συμμόρφωσης που επιβαρύνει τη λειτουργία της εκμετάλλευσης. Ακόμη και όταν χρησιμοποιείται δωρεάν εφαρμογή, απαιτείται χρόνος για την έκδοση, τον έλεγχο και τη διόρθωση των στοιχείων.

Για τους παραγωγούς, το ζητούμενο είναι ευρύτερο από ένα λειτουργικό ψηφιακό δελτίο αποστολής: να μπορούν να διαθέσουν τα προϊόντα τους με σαφείς όρους, να πληρωθούν όπως συμφωνήθηκε και να απασχολήσουν νόμιμα τους ανθρώπους που χρειάζονται. Η καταγραφή της σοδειάς μπορεί να γίνει ψηφιακή. Η προστασία του παραγωγού εξακολουθεί να κρίνεται στους όρους με τους οποίους η παραγωγή φεύγει από το χωράφι.

Ακολουθήστε το Agrocapital.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις