του Γ.Μπακόλα
Η Κομισιόν αναγνωρίζει πρόοδο στη διαχείριση των ελληνικών αγροτικών ενισχύσεων, διατηρεί όμως ανοιχτό το ερώτημα πόσο ασφαλές είναι το σύστημα που τις εγκρίνει και τις πληρώνει. Η επιστολή της Γενικής Διεύθυνσης Γεωργίας, που δημοσιεύθηκε στο Bankingnews και μελέτησε το Agrocapital, καταγράφει αδυναμίες στην πιστοποίηση των βιολογικών, στον έλεγχο των εκτάσεων και στον υπολογισμό των δικαιωμάτων. Με ημερομηνία 14 Σεπτεμβρίου 2026, το έγγραφο ζητεί τεκμηριωμένες απαντήσεις από τις ελληνικές αρχές και αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αποκλεισμού δαπανών από την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Οι παρατηρήσεις αφορούν κυρίως αιτήσεις από το 2025 και μετά, ενώ ο έλεγχος των δικαιωμάτων ανατρέχει στο 2023.
Η άτυπη ενημέρωση που μεταφέρει τις απαντήσεις της Επιτροπής φωτίζει την προσπάθεια αποκατάστασης του συστήματος, αναγνωρίζοντας τα μέτρα της κυβέρνησης και υπογραμμίζοντας ότι η επιστολή δεν συνιστά τελική απόφαση. Δεν προσδιορίζει, ωστόσο, ποιες από τις καταγεγραμμένες ελλείψεις έχουν ήδη διορθωθεί. Εκεί βρίσκεται και το ουσιαστικό ερώτημα για τον αγροτικό κόσμο. Πότε η πρόοδος στη διοίκηση θα μεταφραστεί σε βεβαιότητα για τον δικαιούχο, ώστε ο παραγωγός που τηρεί τις υποχρεώσεις του να πληρώνεται χωρίς να επιβαρύνεται από αστοχίες των μητρώων, της πιστοποίησης και των ελέγχων.
Τι λέει και τι δεν λέει η ενημέρωση. Στο κείμενο της ενημέρωσης, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η ελληνική κυβέρνηση έχει λάβει αποφασιστικά μέτρα, ότι οι αρχές αναφέρουν τακτικά την πρόοδο του Σχεδίου Δράσης και ότι η συνεργασία παραμένει εποικοδομητική. Διατυπώνει, όμως, και μια σαφή επιφύλαξη, επισημαίνοντας ότι εξακολουθεί να υπάρχει δουλειά που πρέπει να γίνει.
Η διαβεβαίωση ότι η επιστολή δεν αποτελεί τελική θέση έχει συγκεκριμένη διαδικαστική σημασία. Οι ελληνικές αρχές μπορούν να καταθέσουν στοιχεία και εξηγήσεις πριν οριστικοποιηθεί η αξιολόγηση. Όπως περιγράφει και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τις διαδικασίες εκκαθάρισης, η τελική απόφαση προϋποθέτει διαδικασία εξέτασης των ευρημάτων και των θέσεων του κράτους μέλους.
Στην ενημέρωση δεν αναφέρεται ότι ανακλήθηκαν οι παρατηρήσεις, ότι αποκαταστάθηκαν όλες οι αδυναμίες ή ότι αποκλείστηκε οποιαδήποτε οικονομική συνέπεια. Επίσης, η αναφορά σε «προβλήματα του παρελθόντος» χρειάζεται να διαβαστεί μαζί με το περιεχόμενο της επιστολής. Η αποστολή ελέγχου πραγματοποιήθηκε από την 1η έως τη 10η Ιουλίου 2026, ενώ αρκετές ελλείψεις χαρακτηρίζονται επαναλαμβανόμενες και μη διορθωμένες κατά το στάδιο της αξιολόγησης.
Επομένως, η ενημέρωση περιγράφει τη θετική κατεύθυνση της συνεργασίας και την εξέλιξη των μεταρρυθμίσεων. Δεν δίνει αναλυτική απάντηση σε κάθε εύρημα. Για να αξιολογηθεί πόσο έχει περιοριστεί ο κίνδυνος, χρειάζεται να γίνει γνωστό ποια προβλήματα διορθώθηκαν, πότε και με ποια αποτελέσματα ελέγχων.
Οι αδυναμίες πίσω από τη βιολογική πιστοποίηση. Στα βιολογικά, το κεντρικό ερώτημα της DG AGRI είναι εάν η πιστοποίηση στηρίζεται σε πραγματικούς, επαρκείς και τεκμηριωμένους ελέγχους. Η ύπαρξη ενός πιστοποιητικού αποτελεί τη βάση για τη χορήγηση συγκεκριμένων ενισχύσεων. Εάν η διαδικασία έκδοσής του δεν είναι αξιόπιστη, το πρόβλημα μεταφέρεται και στην πληρωμή.
Η έκθεση καταγράφει ακόμη και ασυμφωνία ως προς τον αριθμό των επιχειρήσεων που ελέγχονται. Για το 2025, έγγραφο του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ αναφέρει 86.485 επιχειρήσεις με πιστοποιητικό στις 31 Δεκεμβρίου, ενώ ο υπολογισμός της DG AGRI, βάσει των καταλόγων που παρέδωσαν οι ελληνικές αρχές, καταλήγει σε 100.306, εξαιρουμένων όσων είχαν αποχωρήσει ή τεθεί σε αναστολή. Η απόκλιση δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη εικονικών δικαιούχων. Δείχνει, όμως, ότι οι αρχές δεν είχαν παρουσιάσει ένα ενιαίο, επαληθεύσιμο σύνολο δεδομένων.
Στην εποπτεία των φορέων πιστοποίησης, η εικόνα είναι επίσης προβληματική. Σύμφωνα με την επιστολή, το 2025 πραγματοποιήθηκαν από τον ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ 62 έλεγχοι παρατήρησης και επαλήθευσης έναντι 175 προβλεπόμενων, περίπου το 35%. Πρόκειται για συγκεκριμένη κατηγορία εποπτικών ελέγχων, όχι για το ποσοστό των βιοκαλλιεργητών που ελέγχθηκαν συνολικά στη χώρα.
Οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες αμφισβητούν και τη δυνατότητα πραγματοποίησης ορισμένων δηλωμένων επιθεωρήσεων. Καταγράφονται επιθεωρητές με πέντε έως οκτώ ελέγχους ημερησίως. Με μέση διάρκεια τριών ωρών ανά επιθεώρηση, όπως αναφέρει το έγγραφο, απαιτούνται 15 έως 24 ώρες, πριν υπολογιστούν οι μετακινήσεις. Το εύρημα εγείρει ερωτήματα για την πραγματική διενέργεια και την ποιότητα των ελέγχων.
Ακόμη πιο συγκεκριμένη είναι η αναφορά σε φορέα που εξέδιδε πιστοποιητικά ενώ βρισκόταν σε αναστολή. Η DG AGRI καταγράφει 388 πιστοποιητικά με ισχύ μέσα στην περίοδο αναστολής και άλλα 146 με έναρξη ισχύος πριν από αυτήν, τα οποία εκδόθηκαν κατά τη διάρκειά της. Σε διαφορετική περίπτωση, επισημαίνει άρση αναστολής χωρίς προηγούμενη επαλήθευση ότι οι ελλείψεις είχαν αποκατασταθεί.
Η εικόνα χρειάζεται να αποδοθεί ολόκληρη. Σε μία από τις 12 περιπτώσεις που εξετάστηκαν εντοπίστηκε πιστοποίηση ελαιόδεντρων πριν από τη συμπλήρωση της τριετούς μετατροπής. Το ίδιο έγγραφο διευκρινίζει ότι ο οργανισμός πληρωμών εντόπισε το πρόβλημα και δεν κατέβαλε την ενίσχυση διατήρησης για το 2025. Συνεπώς, δεν τεκμηριώνεται ότι κάθε αστοχία πιστοποίησης κατέληξε σε παράτυπη πληρωμή.
Οι παρατηρήσεις αυτές συνδέονται με ζητήματα που έχουν ήδη αναδειχθεί στα ρεπορτάζ του Agrocapital για τα ευρήματα των ελέγχων στη βιολογική παραγωγή και το σχέδιο για ψηφιακή ιχνηλασιμότητα και καλύτερη ανταλλαγή δεδομένων. Το ζητούμενο πλέον είναι να αποδειχθεί ότι οι αλλαγές λειτουργούν στην καθημερινή εποπτεία.
Ο έλεγχος φθάνει πέρα από τα βιολογικά.Η επιστολή δεν περιορίζεται στη βιολογική παραγωγή. Για τα δικαιώματα ενίσχυσης, η DG AGRI διατυπώνει παρατηρήσεις για τον υπολογισμό των αρχικών αξιών και ζητεί επανυπολογισμό για τα έτη 2023, 2024 και 2025, μαζί με τις αξίες των μεταβιβάσεων και τα στάδια μετατροπής. Ζητεί επίσης να κινηθούν διαδικασίες ανάκτησης στις περιπτώσεις αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών. Δεν παραθέτει, πάντως, τελικό κατάλογο οφειλετών ή συνολικό ποσό επιστροφών.
Στις εκτάσεις, επισημαίνει ότι επικαιροποιημένα δεδομένα του συστήματος αναγνώρισης αγροτεμαχίων δεν χρησιμοποιήθηκαν για τις πληρωμές του έτους αιτήσεων 2025. Για τη γη που βρίσκεται στη διάθεση του παραγωγού, αναγνωρίζει την αλλαγή στους ελέγχους ΑΤΑΚ, αλλά καταγράφει ότι οι προβλεπόμενες γεωχωρικές διασταυρώσεις δεν είχαν πραγματοποιηθεί στην πράξη.
Στη βιολογική κτηνοτροφία αμφισβητεί την παραδοχή ότι οι κοινόχρηστοι βοσκότοποι μπορούν να θεωρούνται εξ ορισμού βιολογικοί, χωρίς έλεγχο των προϋποθέσεων. Σε άλλες παρεμβάσεις καταγράφει ανακολουθίες στα στοιχεία ζωικού κεφαλαίου και ελέγχους που έγιναν αρκετούς μήνες μετά το έτος της αίτησης, όταν ορισμένες δεσμεύσεις δεν μπορούσαν πλέον να επαληθευτούν αξιόπιστα.
Υπάρχει και ένα διαφορετικό επίπεδο πιστοποίησης. Ο οργανισμός που ελέγχει τις δαπάνες και τα συστήματα του οργανισμού πληρωμών δεν πρέπει να συγχέεται με τους φορείς που πιστοποιούν βιολογικά προϊόντα. Η επιστολή εντοπίζει καθυστερήσεις στις εργασίες του και δυσχέρειες πρόσβασης στα αναγκαία δεδομένα, περιορίζοντας τη δυνατότητα των ευρωπαϊκών υπηρεσιών να βασιστούν στους ελέγχους του.
Από εδώ προκύπτει ο δημοσιονομικός κίνδυνος. Στην αρχική αποτίμηση των δυνητικών επιπτώσεων, το έγγραφο αναφέρεται σε κατ’ αποκοπή διορθώσεις 10% για ελλείψεις σχεδιασμού ή διαμόρφωσης, τουλάχιστον 15% για συγκεκριμένες επαναλαμβανόμενες ελλείψεις και 5% για ελλείψεις λειτουργίας, με τις προϋποθέσεις και το πεδίο εφαρμογής που περιγράφει. Τα ποσοστά είναι προσωρινά και δεν αποτελούν οριστικό καταλογισμό. Ούτε αθροίζονται μηχανικά, καθώς η επιστολή προβλέπει εφαρμογή της υψηλότερης χωριστής κατ’ αποκοπή διόρθωσης, με ειδική μεταχείριση της αιρεσιμότητας.
Η δημοσιονομική διόρθωση σε βάρος της χώρας και η ανάκτηση από συγκεκριμένο δικαιούχο είναι διαφορετικές διαδικασίες. Η πρώτη αφορά δαπάνες που ενδέχεται να αποκλειστούν από την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Η δεύτερη αφορά ποσά που διαπιστώνεται ότι καταβλήθηκαν αχρεωστήτως. Από την επιστολή δεν προκύπτει οριζόντια μείωση 15% στις αγροτικές ενισχύσεις ούτε νέα ημερομηνία πληρωμής.
Για τους συνεπείς βιοκαλλιεργητές, η πρακτική σημασία βρίσκεται στην αξιόπιστη αντιστοίχιση πιστοποιητικών, εκτάσεων, ζώων και αιτήσεων. Είναι το ίδιο πρόβλημα που έχει αναδειχθεί στο ρεπορτάζ για τον επανέλεγχο των αρχείων παραγωγών που έμειναν εκτός πληρωμής. Η αποκατάσταση των δεδομένων είναι απαραίτητη ώστε οι πραγματικά επιλέξιμοι παραγωγοί να μη βρίσκονται αντιμέτωποι με εκκρεμότητες που δεν μπορούν να επιλύσουν μόνοι τους.
Οι ελληνικές αρχές καλούνται να απαντήσουν εντός δύο μηνών από την παραλαβή της ελληνικής κοινοποίησης, με δυνατότητα αιτιολογημένης παράτασης, ενώ η επιστολή ορίζει διμερή σύσκεψη για τις 18 Μαρτίου 2027. Προαναγγέλλει επίσης χωριστή κοινοποίηση για το Μέτρο 11 του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης 2014–2022. Το κρίσιμο επόμενο στοιχείο θα είναι η τεκμηριωμένη ελληνική απάντηση και η αξιολόγησή της από την Επιτροπή, που θα δείξουν ποιες παρατηρήσεις αίρονται και ποιο οικονομικό αντικείμενο παραμένει υπό εξέταση.
Ακολουθήστε το Agrocapital.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις