Του Γ. Παπαδόπουλου
Δύο διαφορετικά όρια απαλλαγής από ελέγχους και κυρώσεις εισάγονται στο ΟΣΔΕ 2026, δημιουργώντας μια νέα πραγματικότητα για χιλιάδες αγροτικές εκμεταλλεύσεις. Από το έτος ενίσχυσης 2026, οι παραγωγοί με έως 100 στρέμματα επιλέξιμης έκτασης εξαιρούνται από το σύνολο των ελέγχων και των διοικητικών κυρώσεων της αιρεσιμότητας, ενώ για εκμεταλλεύσεις έως 300 στρέμματα συνολικής δηλωθείσας γεωργικής έκτασης προβλέπεται ειδικότερη εξαίρεση για την αμειψισπορά και τη διαφοροποίηση καλλιεργειών.
Η αλλαγή αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει των δηλώσεων ΟΣΔΕ, καθώς τα 100 και τα 300 στρέμματα δεν αποτελούν δύο βαθμίδες της ίδιας απαλλαγής. Πρόκειται για διαφορετικά όρια, τα οποία υπολογίζονται πάνω σε διαφορετικό είδος έκτασης και οδηγούν σε διαφορετικό αποτέλεσμα κατά τον έλεγχο. Η διάκριση αυτή είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο που πρέπει να γνωρίζει ο παραγωγός πριν οριστικοποιήσει την Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης 2026.
Σύμφωνα με το ΦΕΚ Β΄ 5201/18.08.2026, με το οποίο δημοσιεύθηκε η τρίτη τροποποίηση του εθνικού πλαισίου εφαρμογής της αιρεσιμότητας, οι δικαιούχοι των οποίων η επιλέξιμη για ενίσχυση έκταση δεν υπερβαίνει τα 10 εκτάρια –δηλαδή τα 100 στρέμματα– εξαιρούνται από τους ελέγχους και τις διοικητικές κυρώσεις της αιρεσιμότητας.
Η αλλαγή έρχεται να προστεθεί στο ευρύτερο νέο θεσμικό περιβάλλον του ΟΣΔΕ. Το Agrocapital είχε ήδη παρουσιάσει αναλυτικά το νέο πλαίσιο για το ΟΣΔΕ 2026, με την ΑΑΔΕ να αναλαμβάνει κεντρικό ρόλο στη λειτουργία και τη διαχείριση του συστήματος.
Πρόκειται για τη γενικότερη από τις δύο εξαιρέσεις. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι οι συγκεκριμένες εκμεταλλεύσεις παύουν να υπόκεινται στην εθνική ή την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Οι κανόνες για το περιβάλλον, τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα, την υγεία των ζώων ή την καλή μεταχείρισή τους εξακολουθούν να ισχύουν.
Αυτό που αλλάζει είναι η σύνδεση των συγκεκριμένων απαιτήσεων με το σύστημα ελέγχων και μειώσεων των αγροτικών ενισχύσεων στο πλαίσιο της αιρεσιμότητας.
Οι παραγωγοί θα πρέπει, ωστόσο, να βλέπουν τις νέες εξαιρέσεις μαζί με το σύνολο των αλλαγών που αφορούν δικαιώματα, ελέγχους και πληρωμές στο ΟΣΔΕ 2026, καθώς η νέα περίοδος χαρακτηρίζεται από περισσότερες ηλεκτρονικές διασταυρώσεις και διαφορετική αντιμετώπιση των στοιχείων της εκμετάλλευσης.
Το δεύτερο όριο βρίσκεται στα 30 εκτάρια ή 300 στρέμματα και χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.
Για τις εκμεταλλεύσεις των οποίων η συνολική δηλωθείσα γεωργική έκταση δεν υπερβαίνει τα 30 εκτάρια, προβλέπεται εξαίρεση από τους ελέγχους και τις κυρώσεις που συνδέονται ειδικά με το ΚΓΠΚ 7, δηλαδή το πρότυπο της Καλής Γεωργικής και Περιβαλλοντικής Κατάστασης που αφορά την αμειψισπορά και τη διαφοροποίηση των καλλιεργειών στην αρόσιμη γη.
Εδώ βρίσκεται και η ουσιαστική διαφορά: η εξαίρεση των 300 στρεμμάτων δεν αφορά ολόκληρο το καθεστώς αιρεσιμότητας. Αφορά το ΚΓΠΚ 7.
Υπάρχει, όμως, ακόμη μία λεπτομέρεια που μπορεί στην πράξη να αποδειχθεί καθοριστική. Για το όριο των 100 στρεμμάτων εξετάζεται η «επιλέξιμη για τις ενισχύσεις έκταση». Για το όριο των 300 στρεμμάτων εξετάζεται η «συνολική δηλωθείσα γεωργική έκταση».
Οι δύο έννοιες δεν είναι ταυτόσημες. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται, συνεπώς, στην έκταση που δηλώνεται. Όπως έχει αναδείξει το Agrocapital στο ρεπορτάζ για τα μισθωτήρια, τον ΑΤΑΚ και την πραγματική χρήση της αγροτικής γης, οι ηλεκτρονικές διασταυρώσεις καθιστούν ακόμη σημαντικότερη την ορθή αποτύπωση κάθε αγροτεμαχίου.
Αυτό σημαίνει ότι πριν εξαχθεί οποιοδήποτε συμπέρασμα για το αν ένας παραγωγός καλύπτεται από εξαίρεση, θα πρέπει να εξεταστούν τα πραγματικά στοιχεία της δήλωσής του και όχι απλώς ο αριθμός των στρεμμάτων που ο ίδιος θεωρεί ότι καλλιεργεί.
Για τις εκμεταλλεύσεις που παραμένουν εντός των υποχρεώσεων του ΚΓΠΚ 7, το νέο πλαίσιο διατηρεί τη δυνατότητα επιλογής μεταξύ αμειψισποράς και διαφοροποίησης καλλιεργειών.
Στην περίπτωση της αμειψισποράς απαιτείται εναλλαγή καλλιεργειών διαφορετικών βοτανικών γενών τουλάχιστον στο ένα τρίτο της αρόσιμης έκτασης κάθε χρόνο, έτσι ώστε σε διάστημα τριών καλλιεργητικών περιόδων κάθε αγροτεμάχιο να έχει φιλοξενήσει τουλάχιστον δύο διαφορετικές κύριες καλλιέργειες. Ως πρώτο έτος ελέγχου λαμβάνεται το 2024.
Η δεύτερη επιλογή είναι η διαφοροποίηση. Σε αρόσιμη γη από 100 έως 300 στρέμματα προβλέπονται τουλάχιστον δύο διαφορετικές καλλιέργειες, με την κύρια καλλιέργεια να μην καταλαμβάνει περισσότερο από το 75% της αρόσιμης γης.
Για αρόσιμη έκταση άνω των 300 στρεμμάτων, απαιτούνται τουλάχιστον τρεις διαφορετικές καλλιέργειες. Η μεγαλύτερη δεν μπορεί να υπερβαίνει το 75%, ενώ οι δύο μεγαλύτερες μαζί δεν μπορούν να καλύπτουν περισσότερο από το 95% της αρόσιμης έκτασης.
Η νέα εξαίρεση, ωστόσο, αλλάζει την πρακτική σημασία αυτών των ορίων. Μια εκμετάλλευση με συνολική δηλωθείσα γεωργική έκταση έως 300 στρέμματα καλύπτεται από την ειδική εξαίρεση ελέγχων και κυρώσεων του ΚΓΠΚ 7. Αντίθετα, πάνω από το συγκεκριμένο όριο οι απαιτήσεις και οι σχετικοί έλεγχοι παραμένουν κρίσιμοι για την πληρωμή των ενισχύσεων.
Παράλληλα, το νέο πλαίσιο αποτυπώνει και τη μεγάλη διοικητική αλλαγή του 2026: αρμόδιος φορέας ελέγχου της αιρεσιμότητας είναι πλέον η ΑΑΔΕ, ως Οργανισμός Πληρωμών. Όπου στο προηγούμενο κανονιστικό πλαίσιο υπήρχε αναφορά στον ΟΠΕΚΕΠΕ, νοείται πλέον ο Οργανισμός Πληρωμών που λειτουργεί στην ΑΑΔΕ.
Το ελάχιστο δείγμα ελέγχου καθορίζεται στο 1% των δικαιούχων, με την επιλογή να πραγματοποιείται βάσει ανάλυσης κινδύνου και με την παράλληλη παρουσία τυχαίου στοιχείου στο δείγμα.
Οι επιτόπιοι έλεγχοι μπορούν να γίνονται και χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση. Όπου διαπιστώνεται παράβαση για δικαιούχο που δεν καλύπτεται από τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις, οι συνέπειες εξακολουθούν να μεταφράζονται σε μείωση ή αποκλεισμό από τις ενισχύσεις του έτους στο οποίο διαπιστώθηκε η μη συμμόρφωση. Εάν το σχετικό ποσό δεν είναι δυνατόν να παρακρατηθεί άμεσα, προβλέπεται δυνατότητα παρακράτησης σε επόμενο έτος.
Παράλληλα, το νέο σύστημα δεν αφορά μόνο τον παραγωγό. Στο πλαίσιο που έχει ήδη παρουσιάσει το Agrocapital για τις ευθύνες όσων υποβάλλουν την ΕΑΕ και τα πρόστιμα, η ακρίβεια των δηλωμένων στοιχείων αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα.
Το ζήτημα δεν εξαντλείται στο ερώτημα «πόσα στρέμματα έχω». Πριν από την οριστικοποίηση του ΟΣΔΕ 2026, χρειάζεται να εξετάζονται χωριστά τρεις αριθμοί: η επιλέξιμη για ενίσχυση έκταση, η συνολική δηλωθείσα γεωργική έκταση και η αρόσιμη γη της εκμετάλλευσης.
Από αυτούς θα κριθεί ποιο όριο εφαρμόζεται, ποια εξαίρεση μπορεί να ενεργοποιηθεί και ποιες υποχρεώσεις εξακολουθούν να ακολουθούν την εκμετάλλευση.
Το όριο των 100 στρεμμάτων αφορά τη γενική εξαίρεση από ελέγχους και κυρώσεις αιρεσιμότητας. Το όριο των 300 στρεμμάτων αφορά ειδικά το ΚΓΠΚ 7. Η σύγχυση μεταξύ των δύο μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένη εικόνα για τις υποχρεώσεις της εκμετάλλευσης – και, τελικά, για την ασφάλεια της πληρωμής.
Ακολουθήστε το Agrocapital.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις