Ηλίανθος: Τα σαράντα λεπτά του συμβολαίου και η αλήθεια της συγκομιδής

Παραγωγοί από βασικές ζώνες καλλιέργειας που επικοινώνησαν με το Agrocapital εκτιμούν ότι η τελική τιμή για σημαντικό μέρος της φετινής σοδειάς μπορεί να διαμορφωθεί στα 0.37–0.38 λεπτά το κιλό. Την ίδια ώρα, οι ενδεικτικές τιμές στις μεγάλες αγορές της Ευρώπης παραμένουν αισθητά υψηλότερες, αποκαλύπτοντας την απόσταση ανάμεσα στην ελληνική συμβολαιακή πραγματικότητα και στη διεθνή αγορά.

Τα 0.40 λεπτά το κιλό έχουν παρουσιαστεί ως το βασικό σημείο αναφοράς για τον ηλίανθο της νέας περιόδου. Ωστόσο, παραγωγοί που μίλησαν στο Agrocapital επισημαίνουν ότι αυτή είναι η ανώτερη συμβολαιακή τιμή και όχι, κατ’ ανάγκην, η τιμή που θα λάβει κάθε φορτίο μετά την παράδοση.

Η ανησυχία τους δεν στηρίζεται μόνο στις συζητήσεις που έχουν αρχίσει στην αγορά. Συνδέεται κυρίως με τους ποιοτικούς όρους που περιλαμβάνονται σε συμβάσεις οι οποίες τέθηκαν υπόψη μας.

Σύμφωνα με τα σχετικά έγγραφα, τα 400 ευρώ ανά τόνο αφορούν ηλιόσπορο με υγρασία έως 9% και ξένες ύλες έως 2%. Για ξένες ύλες 3%, η τιμή υποχωρεί στα 390 ευρώ ο τόνος, για 4% στα 380 ευρώ και για 5% στα 370 ευρώ. Όταν ξεπερνιούνται τα ανώτατα όρια που ορίζει η σύμβαση, προβλέπεται ακόμη και δυνατότητα απόρριψης του φορτίου.

Με απλά λόγια, τα 0.40 λεπτά αποτελούν την κορυφή της τιμολογιακής κλίμακας και όχι μια ενιαία εγγυημένη τιμή για το σύνολο της παραγωγής.

Αυτό ακριβώς βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης μεταξύ των καλλιεργητών. Όπως μας μεταφέρουν, οι συνήθεις αποκλίσεις που καταγράφονται κατά τη συγκομιδή, τη μεταφορά και την παραλαβή είναι πιθανό να οδηγήσουν σημαντικό αριθμό φορτίων χαμηλότερα από τα 400 ευρώ τον τόνο. Για τον λόγο αυτόν, αρκετοί θεωρούν πιο ρεαλιστική μια τελική μέση ζώνη 370–380 ευρώ ανά τόνο, δηλαδή 0,37–0,38 λεπτά το κιλό.

Πρέπει, πάντως, να είναι απολύτως σαφές ότι αυτή αποτελεί εκτίμηση παραγωγών και όχι οριστικοποιημένη τιμή της αγοράς. Η τελική πληρωμή θα εξαρτηθεί από τα αποτελέσματα των ποιοτικών ελέγχων, την κατάσταση κάθε φορτίου και τους όρους της αντίστοιχης σύμβασης.

Η διαφορά δεν είναι αμελητέα σε μια απόδοση 300 κιλών ανά στρέμμα, η υποχώρηση από τα 0.40 στα 0,37 λεπτά μεταφράζεται σε απώλεια 9 ευρώ ανά στρέμμα. Για μια εκμετάλλευση 100 στρεμμάτων, η διαφορά φτάνει τα 900 ευρώ, πριν ακόμη υπολογιστούν τα υπόλοιπα έξοδα παραγωγής.

Την ίδια στιγμή, η εικόνα εκτός Ελλάδας κινείται σε διαφορετικά επίπεδα. Στα στοιχεία που τέθηκαν υπόψη του Agrocapital για τις αρχές Ιουλίου, ο ηλίανθος εμφανίζεται περίπου στα 512 ευρώ ο τόνος στη Βουλγαρία, στα 550,45 ευρώ στη Ρουμανία, στα 545,97 ευρώ στην Ουγγαρία και με μηνιαίο μέσο όρο κοντά στα 514,33 ευρώ στην Ισπανία. Ακόμη και η ανώτερη ελληνική τιμή των 400 ευρώ βρίσκεται έτσι περίπου 22% χαμηλότερα από τη βουλγαρική και 27% χαμηλότερα από τη ρουμανική ένδειξη.

Η εικόνα της ελαιοκράμβης προσφέρει ένα ακόμη σημείο σύγκρισης. Παραγωγοί αναφέρουν ότι ποσότητες που διατέθηκαν εκτός συμβολαίων και κατευθύνθηκαν στο ελεύθερο εμπόριο πληρώθηκαν έως και 0,44 ευρώ το κιλό, ακολουθώντας εξαγωγικές ροές προς τη γειτονική Βουλγαρία και από εκεί σε άλλες ευρωπαϊκές αγορές. Την ίδια ώρα, στην Ελλάδα η συμβολαιακή τιμή της ελαιοκράμβης διαμορφώθηκε στα 0,40 ευρώ το κιλό, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις, σύμφωνα με όσα μεταφέρουν οι παραγωγοί, η τελική τιμή κινήθηκε στα 0,39 ευρώ.

Οι τιμές αυτές δεν μπορούν να συγκριθούν μηχανικά. Διαφέρουν οι όροι παράδοσης, η ποιότητα, η ελαιοπεριεκτικότητα, τα μεταφορικά, η φορολογική μεταχείριση και το χρονικό σημείο της συναλλαγής. Η απόσταση, όμως, είναι αρκετά μεγάλη ώστε να μην μπορεί να θεωρηθεί αδιάφορη για τον Έλληνα παραγωγό.

Η πορεία του πρώτου εξαμήνου επιβεβαιώνει ότι η ευρωπαϊκή αγορά διατηρήθηκε ισχυρή χωρίς να καταγράψει μια ανεξέλεγκτη άνοδο. Από τον Ιανουάριο έως τον Ιούνιο, οι μέσες τιμές ενισχύθηκαν περίπου κατά 3,9% στη Βουλγαρία και 6,8% στη Ρουμανία. Η αγορά στηρίχθηκε από τη στενότητα της παλαιάς σοδειάς και από τη ζήτηση των φυτικών ελαίων, αλλά ταυτόχρονα άρχισε να προεξοφλεί μεγαλύτερη παραγωγή κατά τη νέα περίοδο.

Η βασική αλλαγή στην Ευρώπη είναι ότι ο ηλίανθος δεν τιμολογείται πλέον μόνο ως αγροτικό προϊόν. Η πολιτική για τα βιοκαύσιμα, η παραγωγή ανανεώσιμου ντίζελ και η αυξανόμενη ζήτηση για βιώσιμα αεροπορικά καύσιμα έχουν προσθέσει μια σταθερότερη ενεργειακή διάσταση στην αγορά των φυτικών ελαίων. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι μεγάλο μέρος των ελαιούχων σπόρων συνθλίβεται για την παραγωγή ελαίων που κατευθύνονται τόσο στα τρόφιμα όσο και στα βιοκαύσιμα.

Η διεθνής εικόνα παραμένει υποστηρικτική τον Ιούνιο, ο δείκτης φυτικών ελαίων του FAO αυξήθηκε κατά 3,8% σε μηνιαία βάση και κατά 23,3% σε σύγκριση με έναν χρόνο νωρίτερα. Η άνοδος προήλθε κυρίως από το φοινικέλαιο και το κραμβέλαιο, με τον FAO να αποδίδει μέρος της ενίσχυσης της ελαιοκράμβης στη σταθερή ζήτηση από τον κλάδο των βιοκαυσίμων. Το ηλιέλαιο παρέμεινε σε γενικές γραμμές σταθερό, καθώς η περιορισμένη διαθεσιμότητα της παλαιάς σοδειάς αντισταθμίστηκε από τις προσδοκίες για μεγαλύτερη παραγωγή στη νέα εμπορική περίοδο.

Αυτή είναι και η βασική αντίφαση που θα καθορίσει το δεύτερο εξάμηνο. Από τη μία πλευρά, η ενεργειακή ζήτηση και η πολιτική των βιοκαυσίμων προσφέρουν στήριξη στις τιμές. Από την άλλη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει αύξηση της συνολικής παραγωγής ελαιούχων σπόρων κατά 3,1%, κυρίως λόγω της επέκτασης των εκτάσεων και της βελτίωσης των αποδόσεων στον ηλίανθο. Μια καλή σοδειά σε Ρουμανία, Βουλγαρία, Ουγγαρία και Γαλλία θα μπορούσε να ασκήσει πίεση ακριβώς την περίοδο της συγκομιδής.

Το αντίθετο σενάριο θα ενεργοποιηθεί εάν οι υψηλές θερμοκρασίες και η έλλειψη νερού πλήξουν τις θερινές καλλιέργειες ή εάν υπάρξουν νέες διαταραχές στις ροές από τη Μαύρη Θάλασσα. Η Επιτροπή προειδοποιεί ήδη ότι οι ανοιξιάτικες και θερινές καλλιέργειες παραμένουν ευάλωτες σε φαινόμενα ζέστης.